Dev yatırım bankası Goldman Sachs, altın tahminini güncelledi. Yeni modelleme üzerinden yapılan hesaplamalara göre, merkez bankaları mart ayı itibarıyla son 12 aylık hareketli ortalamada aylık resmi altın alımları yaklaşık 50 ton seviyesine ulaştı. Oysa bankanın bir önceki raporunda bu miktar yalnızca 29 ton olarak öngörülüyordu. Ortaya çıkan bu devasa fark, küresel elitlerin ve resmi kurumların sessiz sedasız güvenli limana sığındığını net bir şekilde gösteriyor.

Piyasalardaki Orta Doğu kaynaklı baskılara ve yüksek enerji maliyetlerinin getirdiği sıkı para politikası rüzgarlarına rağmen Goldman Sachs, uzun vadeli iyimser beklentisini bozmadı. Dev banka, 2026 yıl sonu için ons altın fiyat tahminini 5 bin 400 dolar seviyesinde sabit tuttuğunu ilan etti.

Ancak raporda kısa vadeli yatırımcılar için çok kritik bir uyarı listesi de yer alıyor. Analistler, yakın gelecekte finansal piyasalarda stresin ve oynaklığın aniden yükselebileceğine dikkat çekiyor. Böyle bir panik anında nakit ihtiyacını karşılamak isteyen büyük yatırımcıların, ellerindeki en likit varlık olan altına yönelerek geçici satışlar yapabileceği belirtiliyor. Yaşanabilecek bu olası likidite satışlarının altın fiyatları üzerinde kısa süreli ve geçici bir baskı oluşturabileceğini hatırlatan uzmanlar, bu durumun ana yükseliş trendini ve 5 bin 400 dolarlık büyük hedefi değiştirmeyeceğini ifade ediyor.

Analistler Lina Thomas ve Daan Struyven imzalı raporda, jeopolitik risklerin tırmanması ve ülkelerin rezervlerini çeşitlendirme arayışlarının artması nedeniyle bu tablonun kalıcı olacağı vurgulandı. Goldman Sachs, merkez bankalarının 2026 yılı boyunca aylık ortalama altın alımının 60 ton sınırına dayanabileceğini öngörüyor. Hem resmi kurumlar düzeyindeki anketler hem de küresel gelişmeler, gerek büyük merkez bankaları gerekse bireysel yatırımcılar tarafında altına yönelik yapısal ilginin hiç olmadığı kadar güçlü kalmaya devam ettiğini doğruluyor.

En Vols’un aktardığına göre proje, İtalya’nın kuzeyindeki Stelvio Milli Parkı’nda bulunan Nino Corsi dağ sığınağında gerçekleştirilecek. Yaklaşık 2.300 metre rakımda yer alan bölge, çam ormanları, vadiler, dağ gölleri ve karlı zirvelerle çevrili. Seçilen gönüllüler bu ortamda 1 ay boyunca yaşayacak ve günlük rutinlerine devam ederken araştırmacılar tarafından takip edilecek.

Çalışma klasik bir tatil programı değil. Katılımcıların konaklama ve yemekleri karşılanırken, vücudun orta irtifaya verdiği tepkiler düzenli olarak ölçülecek. Eurac Research’ün MAHE çalışması, özellikle yüksek rakımdan farklı olarak 2.500 metrenin altındaki orta irtifanın insan sağlığı üzerindeki etkilerini anlamayı hedefliyor.

Projenin amacı, insan bedeninin orta irtifada uzun süre kaldığında nasıl değiştiğini görmek. Çünkü irtifa araştırmaları genellikle 3.400 ile 5.000 metre gibi daha yüksek bölgelerde yapılıyor. Ancak dünyada çok sayıda insan 2.500 metrenin altındaki orta irtifalarda yaşıyor, çalışıyor ya da tatil yapıyor. Buna rağmen bu seviyedeki uzun süreli etkiler hâlâ yeterince araştırılmış değil.

Gönüllülerin kalp, akciğer, uyku, metabolizma, iştah ve fiziksel dayanıklılık gibi verileri takip edilecek. Bu sayede araştırmacılar, dağ ortamında geçirilen uzun sürenin sağlıklı kişilerde nasıl bir değişim yarattığını daha net görmeyi hedefliyor. Yani katılımcılar için manzara Alpler olsa da işin arka planında ciddi bir sağlık araştırması var.

En Vols, çalışmaya seçilecek gönüllülerin ücretsiz konaklama ve yemek imkanından yararlanacağını aktarıyor. Eurac Research’ün duyurusunda ise katılımcılara çalışma kapsamında ödeme yapılacağı da belirtiliyor. Programın 2026 Ağustos-Eylül döneminde düzenlenmesi planlanıyor.

Bu yüzden proje sosyal medyada ‘Alpler’de 1 ay bedava yaşama fırsatı’ gibi ilgi çekici başlıklarla gündeme geldi. Ancak çalışma, yalnızca dağ tatili yapmak isteyenlere açık bir fırsat gibi düşünülmemeli. Katılımcıların belirli sağlık kriterlerini karşılaması, araştırma sürecine düzenli şekilde katılması ve ölçümlere dahil olması gerekiyor. Yani manzarası güzel, şartları cazip ama sonunda amaç bilimsel veri toplamak.

Kargaşa rahatsız edici, ama kargaşa aynı zamanda dengeleri yeniden kurar. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol dünya tüketiminin yaklaşık yüzde yirmisini oluşturuyor. Her gün 17-20 milyon varil bu dar su yolundan geçiyor. Bu yolun tıkanması enerji fiyatlarını, nakliye maliyetlerini, sigorta primlerini domino taşı gibi etkiliyor. Ama şunu da söylemek lazım: Her büyük jeopolitik kırılma, bir önceki dönemin kazananlarını geride bırakıp yeni fırsatlar yaratır. 2008 krizi de öyleydi, pandemi de öyleydi. Şimdi de öyle olacak.

Hürmüz’deki gelişmeler Türk girişimcisini doğrudan etkiler mi?

Hem evet hem hayır. Enerji maliyetleri yükseldiğinde üretim maliyetleri artar, bu herkesi etkiler. Enerjiden gübre fiyatlarına, lojistikten sigorta maliyetlerine kadar tüm alanları etkileyen bu dar hat, küresel enflasyonda da yükselişe yol açıyor. Ama Türkiye’nin coğrafi konumu burada kritik bir avantaja dönüşüyor. Hürmüz’de sorun olduğunda Avrupa ile Orta Doğu arasındaki kara ve demir yolu güzergâhlarına talep artıyor. Türkiye bu güzergâhların tam ortasında. Bu bir risk değil, doğru okunursa ciddi bir fırsat.

Çok katmanlı bir soru bu. Çin, ABD askeri operasyonunun başlamasından sonra İran’dan en az 11 milyon varil ham petrol aldı ve bu petrolün tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden sevk edildi. Yani Çin, kriz ortamında bile tedarik zincirini ayakta tutmayı başarıyor. Çin malları Hürmüz yerine alternatif güzergâhlara yöneldiğinde — Orta Asya koridoru, Türkiye üzerinden kara yolu — hem lojistik maliyetler artıyor hem de Türkiye bu akışın içinde daha aktif bir oyuncu haline geliyor. Girişimci için soru şu: Bu değişen akışta ben neredeyim? Pasif bir izleyici mi, yoksa aktif bir aktör mü?

‘Kontrollü kaos’ diye bir kavram gündemde. Girişimci bu belirsizliği nasıl yönetmeli?

Modern piyasalarda bazen fiziksel krizden çok beklenti krizi daha yıkıcıdır. Bu tespit girişimcilik açısından da geçerli. Belirsizlik ortamında en büyük hata hareketsiz kalmaktır. İkinci büyük hata ise panikle yanlış yöne koşmaktır. Doğru yaklaşım senaryoları önceden hazırlamak — ‘Hürmüz tamamen kapanırsa’, ‘kısmen kapanırsa’, ‘gerilim azalırsa’ — ve her senaryoda ne yapacağını bilmektir. Girişimci esnekliği tam da bu: Koşullara göre değil, senaryolara göre hareket etmek.

Kesinlikle evet, ama bu avantaj kendiliğinden gelmez. Küresel ekonomideki belirsizlik ortamı devam ederken Türkiye yatırımlar açısından güçlü bir vizyon ortaya koyuyor. İhracatçı firmalara yönelik vergi avantajları, start-up ekosistemi teşvikleri, finansmana erişim kolaylıkları bunların hepsi somut adımlar. Ama bunların ötesinde Türkiye’nin jeopolitik konumu belki tarihinin en kritik noktasında. Doğu ile Batı arasında köprü olmak artık klişe bir söylem değil, gerçek bir ticari değer. Bunu fırsata çevirecek girişimci kazanacak.

Siz hem akademisyen hem de sektörün içindesiniz. Bu iki perspektif bir araya gelince ne görüyorsunuz?

Akademi size ‘ne olduğunu’ gösterir, saha size ‘nasıl çalıştığını’ öğretir. Şu an her ikisi de aynı şeyi söylüyor: Tedarik zincirleri kalıcı olarak değişiyor. Pandemiyle başlayan ‘yakın kaynak’ trendi, jeopolitik gerilimle ivme kazandı. Firmalar artık ‘en ucuz tedarikçi’ yerine ‘en güvenilir tedarikçi’ arıyor. Türkiye’deki girişimci bunu fırsata çevirebilir — eğer güvenilirliği, hızı ve esnekliği ön plana çıkaran bir model kurabilirse. Fiyat savaşına girmeye gerek yok; güvenilirlik savaşını kazanmak yeterli.

Aksine, onlar için en iyi dönem bu. Köklü şirketler değişime direnir çünkü kaybedecekleri çok şey var. Genç girişimcinin ise kaybedecek bir alışkanlığı yok. Start-up ekosistemine yönelik teşvikler, dijital şirket uygulamaları ve finansmana erişimi kolaylaştıran düzenlemeler özellikle genç girişimcilerin önünü açıyor. Üstüne bir de jeopolitik kargaşanın yarattığı boşlukları eklerseniz — yeni lojistik güzergâhlar, değişen tedarik zincirleri, yeniden şekillenen pazar yapıları — ortada çok sayıda doldurulmamış alan var. Fırsatı görmek için önce korkuyu bir kenara bırakmak gerekiyor.

Son olarak: Tüm bu tablodan çıkan tek bir mesaj verseydiniz, ne olurdu?

Şu: Belirsizlik ortadan kalkmayacak. Bu dönemin geçeceğini bekleyenler büyük ihtimalle bir sonraki kargaşanın içinde de beklemeye devam edecek. Kazananlar belirsizliği kötü bir haber olarak değil, yeniden konumlanma fırsatı olarak okuyanlar olacak. Türk girişimcisinin tarihsel olarak bu becerisi var. Şimdi onu bilinçli ve stratejik biçimde kullanma zamanı.

Setaş Global Makine Genel Müdürü olan Dr. Mustafa Çağa, girişimcilik alanında akademik çalışmalar yürüten bağımsız bir araştırmacıdır. Dönüşümcü liderlik, kurumsal girişimcilik ve ekip davranışları üzerine yayımlanmış çalışmaları bulunan Çağa Onedio’da girişimcilik üzerine köşe yazıları yazmaktadır.

Hong Kong Polytechnic University’den araştırmacıların da yer aldığı çalışma, tek seferlik orta yoğunlukta egzersizin ruh hali üzerindeki hızlı etkisini inceledi. Araştırmada 18-40 yaş aralığındaki 40 yetişkin, 30 dakika boyunca koşu bandında egzersiz yaptı. Katılımcılar egzersizden önce ve sonra ruh hali değerlendirmesi doldurdu. Sonuçlarda hem kaygı ve depresyon belirtisi olanlarda hem de belirtisi olmayanlarda ruh halinde anlamlı bir iyileşme görüldü. Belirti yaşayan katılımcılarda öfke, kafa karışıklığı, yorgunluk, depresyon ve kaygı puanlarının düştüğü aktarıldı.

Bulgu, ‘spor yapınca iyi hissettim’ cümlesinin yalnızca kişisel bir his olmadığını gösteriyor. Araştırmacılar, tek bir egzersiz seansının bile hızlı bir antidepresan etki yaratabileceğini belirtiyor. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Çalışma egzersizin ruh haline katkısını gösterse de depresyon tedavisi için tek başına yeterli olduğu anlamına gelmiyor. 

Özellikle klinik depresyon, kaygı bozukluğu ya da düzenli ilaç kullanımı olan kişilerin egzersizi destekleyici bir yöntem olarak değerlendirmesi ve gerekiyorsa uzmana danışması daha doğru olur.

Araştırmacılar, egzersizin ruh halini neden bu kadar hızlı etkileyebildiğini anlamak için fare deneyleri de yaptı. Moleküler Psychiatry’de yayımlanan çalışmaya göre orta yoğunlukta tek seferlik egzersizden sonra farelerde adiponektin adlı hormonun hem kanda hem de beynin duygusal düzenlemeyle ilişkili bölgelerinde arttığı görüldü. 

Adiponektin, yağ dokusu tarafından salgılanan bir hormon olarak biliniyor. Çalışmada bu hormonun beyindeki AdipoR1 adlı reseptörü etkilediği ve anterior singulat korteks bölgesindeki bazı sinir hücrelerini aktive ettiği belirtildi.

Bu mekanizma oldukça önemli çünkü araştırmacılara göre egzersizin ruh hali üzerindeki etkisi yalnızca “endorfin salgılandı, iyi hissettirdi” açıklamasından ibaret olmayabilir. Adiponektin, AdipoR1 ve APPL1 üzerinden gelişen sinirsel değişimler, beyindeki bağlantıların güçlenmesine katkı sağlayabilir. Farelerde egzersiz sonrası görülen olumlu davranış etkilerinin 24 saate kadar sürdüğü, 48 saatte ise azaldığı bildirildi. İnsanlarda bu etkinin ne kadar sürdüğü ise henüz net olarak ölçülmüş değil.

Araştırmanın en dikkat çeken tarafı, etkinin uzun bir spor programından değil, tek bir egzersiz seansından sonra görülmesi. Yani saatlerce spor salonunda kalmak ya da ağır antrenman yapmak gerekmiyor. Orta tempolu 30 dakikalık bir yürüyüş, koşu bandında hafif bir tempo ya da bedeni biraz hareket ettiren benzer bir aktivite bile ruh halinde hızlı bir değişim yaratabiliyor.

Bilim insanlarına göre egzersizden sonra ortaya çıkan bu iyi his, yalnızca ‘spor yaptım, kendimi iyi hissediyorum’ düşüncesinden ibaret olmayabilir. Vücutta salgılanan adiponektin hormonu beyne ulaşıyor ve duyguları düzenleyen bölgelerde bazı değişimleri tetikliyor. Fareler üzerinde yapılan deneylerde bu etkinin 24 saate kadar sürdüğü görüldü. İnsanlarda ne kadar sürdüğü henüz net değil ama araştırma, kısa süreli hareketin bile ruh halini toparlamada etkili olabileceğini gösteriyor.