Etkinliğe AK Parti Muğla Milletvekili Yakup Otgöz, Fethiye Kaymakamı Fatih Akkaya, Güney Ege Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri Ümit Gülyağı, KOSGEB Muğla İl Müdürü Bayram Ali Akkuş, Fethiye Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Osman Çıralı, Likya İş İnsanları Derneği Başkanı Volkan Büber, Gamfed Türkiye Kurucusu  Ercan Altuğ Yılmaz, Tufanlar Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Kemal Tufan ve Hipokampüs Kurucusu Av. Eşref Aktaş’ın yanı sıra bölgeden çok sayıda girişimci adayı, yatırımcı, öğrenci ve genç katıldı. 

Konuşmalarda özellikle Fethiye ve Likya bölgesinin; güçlü iş yaşam dengesi, yüksek yaşam kalitesi, üretken çalışma kültürü ve doğayla iç içe yapısıyla girişimcilerin projelerini hayata geçirebilecekleri en uygun lokasyonlardan biri haline geldiği vurgulandı. Kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve girişimcilik ekosisteminin aynı hedef doğrultusunda bir araya gelmesinin bölgesel kalkınma açısından büyük değer taşıdığı ifade edildi.

Programın 2. yılında hem yerel hem de ulusal düzeyde alınan başvuru sayısı 73 olurken, 38’i Ön Kuluçka, yani fikir aşamasına kabul edildi. 9 başlıkta toplam 18 saat eğitimin ardından toplamda 190 saat mentörlük verilerek 12 girişim, Kuluçka olarak adlandırılan ürün geliştirme ve pazara giriş aşamasına geçti.

Diğer başvurularla birlikte toplamda 33 girişime; etkili sunum teknikleri, hedef kitle analizi, pazarlama, takım kültürü, girişimcilik hukuku, finans ve muhasebe ile yapay zeka ve oyunlaştırma gibi 12 başlıkta toplam 24 saatlik eğitim çevrimiçi olarak verildi. Toplamda 33 girişime 165 saat mentörlük verilerek fiziksel demo day etkinliğinde sahne alacak 15 girişim seçildi.

GamFed Türkiye tarafından koordine edilen eğitim ve mentorluk süreçlerinde tüm yıl boyunca 60 girişime 40 saat eğitim ve 355 saat mentörlük sağlandı.

Likya İş İnsanları Derneği Başkanı Volkan Büber, Lidea Girişimcilik programının her geçen yıl büyüdüğünü belirterek, “Üç paydaşla yola çıktık. Ama bugün görüyorum ki geçen sene çok doğru bir şeyi başlatmışız. Çünkü paydaş sayımızı 15’e çıkardık. Bu da programın ivmesinin çok iyi olduğunu gösteriyor bize. Bütün paydaşlarımıza, tüm sponsorlarımıza hepinizin huzurunda teşekkür etmek isterim” dedi.

Çıralı, “Bugün bölgemizin girişimcilik vizyonuna yön veren LİDEA Girişim Programı’nın çatısı altında, odamızın da sponsoru olduğu Demo Day buluşmasında siz girişimcilerle bir arada olmaktan, Ticaret ve Sanayi Odası adına mutluluk duyduğumuzu belirtmek istiyorum. Günümüzde kalkınmanın en önemli anahtarlarından bir tanesi de girişimcilik” diye konuştu. Yenilikçi fikirlerin desteklenmesi gerektiğini ifade eden Çıralı, “LİDEA’nın sunduğu ön kuluçka ve kuluçka süreçlerinin girişimcilere sağladığı rehberlik, eğitim ve yatırımcıya erişim imkânları son derece değerli bir görev üstleniyor” dedi. Çıralı, “LİDEA gibi programlar, gençlerimizin hayallerini projeye, projelerini girişime, girişimlerini ise katma değere dönüştüren bir köprü görevi görüyor. Aynı zamanda bu girişimleri bölgemiz için sadece turizmde değil; teknoloji, yenilikçilik ve yeni nesil iş modelleri alanında da sağlanacak önemli adımlar olarak görüyoruz” ifadelerini kullandı.

Otgöz, “Muğla’da, Fethiye’de bu işleri yapmak, başlamak işin yarısını bitirmek demek. Geçen yıl birincisini yaptık, bugün ikincisini gerçekleştiriyoruz. Bu yıl daha da fazla girişimci var. Projeler burada yarışacak. Ben gerçekten son derece mutlu oldum” dedi. Eski anlayışın değiştiğini belirten Otgöz, “Önceden büyüklerimiz, ‘Sakın abi icat çıkarmayın’ diyorlardı. Yani bizi uğraştırmayın demek istiyorlardı. Ama bu devirde projeler yarışacak arkadaşlar. İcat çıkarma zamanı geldi, geçiyor” ifadelerini kullandı.

Akkaya, “Hep gençlerden şikâyet edildi. ‘Yeni nesil şöyle, yeni nesil böyle geliyor’ dendi. Ama hiç fark edilmedi ki Sokrates de Aristoteles’i beğenmiyordu. Kanuni Sultan Süleyman da kendinden önceki nesli eleştiriyordu. Her nesil hayatta kalma mücadelesi verir ve kendinden sonra gelen nesli beğenmeme eğilimindedir” dedi.

Likya İş İnsanları Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Tolga Sevinç,  İstanbul Bilgi Üniversitesi Spark Up Tekmer Müdürü Betül Aras Bayır, Yönetim ve Strateji Danışmanı Rıza Gürler, Mercedes AB Programları Koordinatörü Okan Otuz, Muğla Sıtkı Koçman Üniveristesi TTO Koordinatörü Uğur Bekçibaşı, EIT Urban Mobility Türkiye Koordinatörü Duygu Kayaalp An girişimcileri izleyerek 2 saati aşkın süre boyunca sunumları puanladı. Puanlar sonucunda ödül alan girişimler sahneye takdim edilerek hem nakdi hem de özel ödüller dağıtıldı.

Kargaşa rahatsız edici, ama kargaşa aynı zamanda dengeleri yeniden kurar. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol dünya tüketiminin yaklaşık yüzde yirmisini oluşturuyor. Her gün 17-20 milyon varil bu dar su yolundan geçiyor. Bu yolun tıkanması enerji fiyatlarını, nakliye maliyetlerini, sigorta primlerini domino taşı gibi etkiliyor. Ama şunu da söylemek lazım: Her büyük jeopolitik kırılma, bir önceki dönemin kazananlarını geride bırakıp yeni fırsatlar yaratır. 2008 krizi de öyleydi, pandemi de öyleydi. Şimdi de öyle olacak.

Hürmüz’deki gelişmeler Türk girişimcisini doğrudan etkiler mi?

Hem evet hem hayır. Enerji maliyetleri yükseldiğinde üretim maliyetleri artar, bu herkesi etkiler. Enerjiden gübre fiyatlarına, lojistikten sigorta maliyetlerine kadar tüm alanları etkileyen bu dar hat, küresel enflasyonda da yükselişe yol açıyor. Ama Türkiye’nin coğrafi konumu burada kritik bir avantaja dönüşüyor. Hürmüz’de sorun olduğunda Avrupa ile Orta Doğu arasındaki kara ve demir yolu güzergâhlarına talep artıyor. Türkiye bu güzergâhların tam ortasında. Bu bir risk değil, doğru okunursa ciddi bir fırsat.

Çok katmanlı bir soru bu. Çin, ABD askeri operasyonunun başlamasından sonra İran’dan en az 11 milyon varil ham petrol aldı ve bu petrolün tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden sevk edildi. Yani Çin, kriz ortamında bile tedarik zincirini ayakta tutmayı başarıyor. Çin malları Hürmüz yerine alternatif güzergâhlara yöneldiğinde — Orta Asya koridoru, Türkiye üzerinden kara yolu — hem lojistik maliyetler artıyor hem de Türkiye bu akışın içinde daha aktif bir oyuncu haline geliyor. Girişimci için soru şu: Bu değişen akışta ben neredeyim? Pasif bir izleyici mi, yoksa aktif bir aktör mü?

‘Kontrollü kaos’ diye bir kavram gündemde. Girişimci bu belirsizliği nasıl yönetmeli?

Modern piyasalarda bazen fiziksel krizden çok beklenti krizi daha yıkıcıdır. Bu tespit girişimcilik açısından da geçerli. Belirsizlik ortamında en büyük hata hareketsiz kalmaktır. İkinci büyük hata ise panikle yanlış yöne koşmaktır. Doğru yaklaşım senaryoları önceden hazırlamak — ‘Hürmüz tamamen kapanırsa’, ‘kısmen kapanırsa’, ‘gerilim azalırsa’ — ve her senaryoda ne yapacağını bilmektir. Girişimci esnekliği tam da bu: Koşullara göre değil, senaryolara göre hareket etmek.

Kesinlikle evet, ama bu avantaj kendiliğinden gelmez. Küresel ekonomideki belirsizlik ortamı devam ederken Türkiye yatırımlar açısından güçlü bir vizyon ortaya koyuyor. İhracatçı firmalara yönelik vergi avantajları, start-up ekosistemi teşvikleri, finansmana erişim kolaylıkları bunların hepsi somut adımlar. Ama bunların ötesinde Türkiye’nin jeopolitik konumu belki tarihinin en kritik noktasında. Doğu ile Batı arasında köprü olmak artık klişe bir söylem değil, gerçek bir ticari değer. Bunu fırsata çevirecek girişimci kazanacak.

Siz hem akademisyen hem de sektörün içindesiniz. Bu iki perspektif bir araya gelince ne görüyorsunuz?

Akademi size ‘ne olduğunu’ gösterir, saha size ‘nasıl çalıştığını’ öğretir. Şu an her ikisi de aynı şeyi söylüyor: Tedarik zincirleri kalıcı olarak değişiyor. Pandemiyle başlayan ‘yakın kaynak’ trendi, jeopolitik gerilimle ivme kazandı. Firmalar artık ‘en ucuz tedarikçi’ yerine ‘en güvenilir tedarikçi’ arıyor. Türkiye’deki girişimci bunu fırsata çevirebilir — eğer güvenilirliği, hızı ve esnekliği ön plana çıkaran bir model kurabilirse. Fiyat savaşına girmeye gerek yok; güvenilirlik savaşını kazanmak yeterli.

Aksine, onlar için en iyi dönem bu. Köklü şirketler değişime direnir çünkü kaybedecekleri çok şey var. Genç girişimcinin ise kaybedecek bir alışkanlığı yok. Start-up ekosistemine yönelik teşvikler, dijital şirket uygulamaları ve finansmana erişimi kolaylaştıran düzenlemeler özellikle genç girişimcilerin önünü açıyor. Üstüne bir de jeopolitik kargaşanın yarattığı boşlukları eklerseniz — yeni lojistik güzergâhlar, değişen tedarik zincirleri, yeniden şekillenen pazar yapıları — ortada çok sayıda doldurulmamış alan var. Fırsatı görmek için önce korkuyu bir kenara bırakmak gerekiyor.

Son olarak: Tüm bu tablodan çıkan tek bir mesaj verseydiniz, ne olurdu?

Şu: Belirsizlik ortadan kalkmayacak. Bu dönemin geçeceğini bekleyenler büyük ihtimalle bir sonraki kargaşanın içinde de beklemeye devam edecek. Kazananlar belirsizliği kötü bir haber olarak değil, yeniden konumlanma fırsatı olarak okuyanlar olacak. Türk girişimcisinin tarihsel olarak bu becerisi var. Şimdi onu bilinçli ve stratejik biçimde kullanma zamanı.

Setaş Global Makine Genel Müdürü olan Dr. Mustafa Çağa, girişimcilik alanında akademik çalışmalar yürüten bağımsız bir araştırmacıdır. Dönüşümcü liderlik, kurumsal girişimcilik ve ekip davranışları üzerine yayımlanmış çalışmaları bulunan Çağa Onedio’da girişimcilik üzerine köşe yazıları yazmaktadır.