Zihnimiz bir ürünle ilgili karşılaştığı ilk veya en uzun süreli fiyatı gerçek değer olarak kabul eder. Bu rakam zihne bir çıpa gibi çakılır. Fiyatlar değişse de beyin her yeni rakamı bu eski çıpaya olan uzaklığına göre ölçer, bu yüzden yeni fiyatlar hep bize hatalı gelir.

Normalde fiyat algımız bir denge üzerine kuruludur. Ancak enflasyon bu dengeyi hızla bozduğunda, beynimiz yeni referans noktaları oluşturmakta yavaş kalır. Yazılımın güncellenmemesi gibi, biz hala eski sürüm fiyatlarla piyasayı değerlendirmeye çalışır ve bu şekilde düşünürüz.

Fiyat algısı sadece matematikle ilgili değildir, içinde gizli bir adalet duygusu barındırır. Zihnimiz geçmişteki fiyatı ‘adil’, yeni ve yüksek fiyatı ise ‘haksız kazanç’ veya ‘fırsatçılık’ olarak kodlar. Bu duygusal tepki de mantıklı olan ekonomik değişimi kabul etmemizi zorlaştırır.

Beynimiz her alışverişte yeniden maliyet-fayda analizi yapmak istemez. Eski fiyatları hatırlamak, yeni piyasa koşullarını öğrenip sindirmekten çok daha az enerji gerektirir. Bu bilişsel tembellik bizi farkında olmadan eski rakamlara hapseder.

Paranın satın alma gücündeki düşüşü hesaplamak yerine, sadece üzerindeki rakama odaklanırız. Bir ürünün fiyatının 10 birimden 50 birime çıkması, gelirimiz de aynı oranda artsa bile zihnimizde 5 kat pahalılaşma şoku yaratmaya devam eder.

Psikolojik olarak 100 TL kazanmanın mutluluğu, 100 TL kaybetmenin acısından daha azdır. Artan fiyatlar beyin tarafından cüzdandaki paranın kaybı olarak algılandığı için, zihin bu acıdan kaçmak amacıyla eski fiyatların geçerli olduğu günleri referans almaya devam eder.

Enflasyon her ürünün fiyatını aynı hızda değiştirmez. Bazı fiyatlar hızla artarken bazıları geriden gelir. Bu tutarsızlık, zihnimizin neyin ucuz neyin pahalı olduğunu anlamasını sağlayan kıyas yeteneğini bozar. Bu noktada biz de tutunacak tek dal olarak eski bildiğimiz rakamları seçer ve onlarla devam ederiz.

Eski fiyatlar sadece birer rakam değil, aynı zamanda o dönemdeki hayat kolaylığımızın birer sembolüdür. Fiyat algımızın geçmişe takılı kalması, aslında o fiyatlarla ulaştığımız yaşam standardını kaybetmek istemeyişimizin dışavurumudur…

Haber Global canlı yayınında finansal piyasalardaki son durumu değerlendiren Finans Piyasaları Uzmanı İslam Memiş, haziran ayının ilk haftasıyla birlikte piyasalarda veri yağmuru yaşanacağını belirtti. Bayram sonrasındaki ilk işlem günlerine dikkat çeken uzman isim, ‘Bayram sonrası perşembe ve cuma günlerini önemsiyoruz. Özellikle finansal piyasalarda veri akışları oldukça bu hafta yoğun. Yılı yarıladık. Artık Haziran ayının ilk işlem gününe ve haftanın ilk işlem gününe yarın başlıyoruz ve Amerika’da açıklanacak tarım dışı istihdam verisi var cuma günü, bu taraf önemli olacak bizim için. Yine cuma günü Amerika’da işsizlik oranı var. Türkiye’de Perşembe günü işsizlik oranı açıklanacak. Bunlar önemli veriler olacak’ dedi.

Yılın ilk yarısında piyasalarda ciddi bir manipülasyon fiyatlaması yaşandığını ifade eden Memiş, altının Ocak ayında yıllık getirisinin yüzde 70’ini verdiğini hatırlattı. Ocak ayında 6 bin 150 lira seviyesinden başlayıp 8 bin 157 liraya kadar yükselen gram altının, Mart ayından itibaren savaş baskısı ve petrol fiyatlarındaki hareketlilikle gerilediğini belirtti.

Küresel piyasaların şu an Trump’ın açıklamaları ve ABD-İran gerilimine odaklandığını söyleyen Memiş, Temmuz ayına kadar piyasaların zaman kazandığını ifade etti. Ons altında 4 bin 400 ile 4 bin 800 dolar aralığının geçerliliğini koruduğunu belirten Memiş, gram altın yatırımcısı için şu kritik tahminde bulundu: ‘Temmuz ayına kadar süre kazandılar. Ve bu Temmuz ayına kadar da ons altın tarafında 4400 – 4800 dolar aralığı geçerliliğini koruyor. Gram altın tarafında yine Haziran ayında 6.500 – 7.000 TL aralığını takip etmeye devam edeceğiz. Ancak bir anlaşma haberi gelirse bu sefer 7.000 TL seviyesinin yukarı yönlü kırılacağını, taban fiyat olarak da 7.000 TL seviyesinden bahsedebiliriz. Tamamen bu sorunun cevabı Trump’tan gelecek mesajlarda gizli olacaktır.’

Yatırımcıların bu dönemde nasıl bir strateji izlemesi gerektiğini de açıklayan İslam Memiş, 2026 yılını tamamen bir ‘toplama yılı’ olarak nitelendirdi. Kısa vadeli al-sat hamlelerinin bu manipülasyon döneminde zarar getirdiğini belirten uzman, orta ve uzun vadeli stratejinin önemine vurgu yaptı:

‘Ocak ayında yatırımcılara şöyle bir uyarıda bulunduk; özellikle 2026 yılı manipülasyon yılı, yıl sonuna kadar bu manipülasyon piyasasını devam ettirecekler. Dolayısıyla Ocak ayında yaşanan ve sonrasında bugüne kadar gelen süreçte de piyasalardaki ciddi manipülasyon sürecini gördük. Bu sadece altın gümüş özelinde değil. Bütün yatırım araçlarında hiç kimse kazanamadı maalesef. Ne kripto para piyasasında ne borsalarda ne altın gümüş her tarafta bir tarafta yatırımcılar kıskaca alındı bu yılın ilk yarısında. Biz şöyle değerlendiriyoruz; orta ve uzun vadeli bir strateji belirlediğimiz için biz sürekli alım tarafında kararımızı tekrar yeniliyoruz. Yani burada açıkta kalmadan 2026 yıl toplama yılı, altın ve gümüş yılında toplama yılı.

Bu savaş bahanesiyle birlikte petrol fiyatlarında yaşanan yükselişler, emtia piyasasının baskılanması bizim nazarımızda sürekli uzun vadeli bir stratejide alım fırsatı verdiğini düşünüyoruz ve uzun vadeli planda da sürekli alım yönünde kararımızı tekrar yenilemek isterim.’

Altın için yıl sonu tahmininde bulunan İslam Memiş, gram altında 10 bin TL beklentisini koruduğunu dile getirdi. 

İslam Memiş ‘Altın yükselecek mi?’, ‘Altın kaç TL olacak?’ sorularını yanıtlayarak yıl sonu fiyat tahminini paylaştı:

‘Ocak ayında altın yatırımcısına şöyle bir öngörüde bulunmuştuk; hani 2026 yılında pik seviyesi olarak gram altın TL fiyatında 10.000 TL seviyesi, ons altın tarafında 5880 dolar seviyesi. Şimdi Ocak ayında 8.157 TL gram tarafta, 5.600 dolar ons tarafta görüldü. Yani o yıllık getirisini ilk aydan yüzde 70’ini verdi. Şimdi kalan süreçte yine yükseliş yönlü beklentimi koruyorum. Neden? Birincisi; Rusya Ukrayna tarafında ve Amerika İran tarafında geçici de olsa bir anlaşma haberi tekrar beklediğimi söyleyebilirim. 

Dolar gram altına daha destek vermedi bugüne kadar. Doların da dahil olduğu bir süreç karşımızda olabilir. O yüzden gram altın TL fiyatında işte Temmuz, Ağustos aylarında tekrar 8.000 TL seviyesinin üzerine yükselmeler, yılın son çeyreğinde tekrar beş haneli rakamlar olma olasılığı bizim gündemimizde. Bunu revize etmedik. Tekrar beklemeye devam ediyoruz. 

Olası düşüşlerde de yine 4400 dolar seviyesi burada güçlü bir destek konumunda. Bu ne anlama geliyor? Yatırımcısının eline nakit geçtikçe 2026 yılını bir alım fırsatı olarak veya 2026 yılını bir toplama süreci olarak değerlendirebilir.’

Yerli teknoloji üreticilerinden General Mobile’ın Strateji ve İş Geliştirmeden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı İlkay Cihaner, dünya genelinde baş gösteren ham madde krizi ve jeopolitik gerilimlerin cep telefonu maliyetlerini yukarı taşıdığını belirtti. Cihaner, mevcut ekonomik ve lojistik olumsuzlukların etkisiyle yurt içindeki telefon fiyatlarının 2026 yılının son çeyreğine kadar, bir önceki yıla kıyasla yaklaşık yüzde 40 oranında yükselebileceğini ifade etti.

Söz konusu fiyat artışının arkasında ise küresel ölçekte yaşanan iki büyük üretim krizi bulunuyor. Akıllı telefonların kalbi sayılan çiplerin üretim sürecinde, ‘wafer’ adı verilen silikon plakaların temizlenmesi için alternatifi olmayan helyum gazı kullanılıyor. Dünyadaki helyum ihtiyacının üçte birini karşılayan Katar’daki üretim tesisinin saldırıya uğraması, küresel tedarik zincirinde büyük bir boşluk yarattı. Teknoloji sektörünün elinde şu an için yaklaşık 6 aylık bir helyum rezervi bulunsa da bu stokların tükenmesiyle birlikte çip imalatında çok ciddi aksamaların yaşanacağı tahmin ediliyor.

Fiyat artışını tetikleyen bir diğer önemli unsur ise akıllı telefonların hafıza kapasitesini belirleyen bellek bileşenlerindeki fahiş maliyet artışları oldu. Küresel pazarda bazı telefon segmentlerindeki bellek fiyatları, 5 dolardan 50 dolara kadar çıkarak tam 10 kat birden yükseldi. Cep telefonu üreticileri, şu aşamada geçmiş dönemde daha uygun maliyetle satın aldıkları eski stokları kullanarak piyasadaki satış fiyatlarını dengede tutmaya çalışıyor. Ancak eldeki bu avantajlı stokların erimesiyle birlikte, yüksek maliyetli yeni bileşenlerin etiketlere yansıması kaçınılmaz görünüyor. Sektör yetkilileri, bu maliyet baskısı sebebiyle tüketicilerin yakın zamanda yeni zamlarla karşılaşabileceğine dikkat çekiyor.

İşletme sahibi Mehmet Karahan, kaliteli ürünleri en düşük maliyetle temin ederek vatandaşa ulaştırmayı temel ilke edindiğini belirtti. Ticari yaklaşımını maliyet bazlı bir model üzerine kuran Karahan, yüksek kâr oranları yerine sürümden kazanmayı hedefleyen bir sistem uyguluyor. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan esnaf, dört birimlik bir maliyete yalnızca bir birim ekleyerek satış gerçekleştirdiğini ve bu sayede toplumun her kesiminden müşteriye ulaştığını vurguladı. Haftanın altı günü akşam saat 21.00’e kadar kesintisiz hizmet sunan işletme, aynı zamanda toptan satış imkanıyla da bölgesel tedarik zincirinde önemli bir rol üstleniyor.

Karahan’ın satış anlarını ve güncel fiyat listelerini paylaştığı videolar, dijital mecralarda büyük bir destek dalgası oluşturdu. Ürünlerin kalitesini ve uygunluğunu tek tek sıralayarak şeffaf bir iletişim dili kuran esnafın bu çabası, mülki amirler ve yerel yöneticiler nezdinde de karşılık buldu. Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin başta olmak üzere pek çok yetkilinin desteğini alan Karahan, halkın kaliteli gıdaya uygun fiyatla ulaşması noktasında sorumluluk almaya devam edeceğini ifade etti. Vatandaşlar ise hem bütçe dostu fiyatlar hem de sunulan ürün kalitesi nedeniyle İslahiye’deki bu örnek girişimi tercih etmeyi sürdürüyor.

Örtü altı üretimin sona ermesi ve açık alan hasadının tüm ilçeye yayılması fiyat etiketlerindeki rakamları aşağı yönlü revize etti. İlk hasat dönemindeki astronomik rakamların aksine, güncel piyasada eriğin kilogram fiyatı, ürünün kalitesine ve iriliğine göre 30-40 TL bandından başlayarak 170 TL seviyelerine kadar değişim gösteriyor. Üretim merkezlerinden gelen verilere göre, bu sezon ilçe genelinde yaklaşık 100 bin ton rekolte elde edilmesi hedefleniyor.

Bu yıl bölgedeki yağış miktarının yeterli düzeyde seyretmesi ve hava sıcaklıklarının meyve gelişimi için ideal seviyelerde kalması, eriklerin kalitesine doğrudan yansıdı. Bölge üreticileri, ürünlerin bu sene oldukça iri ve nitelikli olduğunu belirtirken, piyasa fiyatlarının sürdürülebilir bir seviyede kalmasından memnuniyet duyuyor. Öte yandan, tarımsal faaliyetlerin yoğunlaştığı bu dönemde üreticiler, verimlilikten memnun olsalar da kalifiye tarım işçisi temininde bazı zorluklarla karşılaştıklarını ifade ediyor.

Mut ilçesinde devam eden hummalı çalışma, hem yerel üreticinin hem de ticari temsilcilerin yüzünü güldürüyor. Sektör temsilcileri, taban fiyatın makul seviyelerde tutulmasının tüketimi canlandırdığını ve Mut eriğinin kalitesiyle iç piyasada yoğun talep gördüğünü vurguluyor. Bereketli bir sezon geçiren ilçede, hasat edilen ürünler Türkiye’nin dört bir yanındaki hallere ve market zincirlerine sevk edilmeye kesintisiz bir şekilde devam ediyor.

Gazeteci Porter, İstanbul ve İngiltere’nin en çok bilinen marketleri üzerinden 19 temel gıda maddesini içeren benzer birer alışveriş listesi hazırladı. Yapılan detaylı inceleme sonucunda, Birleşik Krallık’ta 44,53 sterline dolan sepetin İstanbul’da 4.425,18 TL’ye, yani güncel kurla yaklaşık 71,99 sterline mal olduğu saptandı. Bu veriler, Türkiye’deki tüketicinin aynı ürün grubu için İngiltere’deki bir tüketiciye kıyasla sterlin bazında yüzde 60’tan fazla ek ödeme yapmak zorunda kaldığını gösteriyor.

Karşılaştırmalı listede yer alan bazı kalemler arasındaki fiyat dengesizliği dikkat çekici seviyelere ulaşıyor. Türkiye’de özellikle kırmızı et ve hazır kahve fiyatları, İngiltere’deki örneklerini geride bırakarak sepetin toplam maliyetini artıran ana faktörler olarak öne çıkıyor. Zeytinyağı gibi ürünler her iki ülkede benzer fiyat seviyelerinde seyrederken, süt, yumurta ve soğan gibi kısıtlı sayıdaki kalem Türkiye’de daha uygun fiyatlı kalsa da bu durum genel faturadaki artışı baskılamaya yetmiyor.

Araştırmanın sonuç bölümünde, gıda fiyatlarındaki artışın yanı sıra iki ülke arasındaki asgari ücret makasına da değiniliyor. Birleşik Krallık’ta 21 yaş üstü bir çalışanın haftalık brüt kazancı yaklaşık 444,85 sterlin seviyesinde bulunurken, Türkiye’de aylık brüt asgari ücretin 33.030 TL (yaklaşık 537,88 sterlin) olması, reel alım gücü arasındaki derin farkı belgeliyor. Porter, Birleşik Krallık’taki hayat pahalılığı krizine rağmen Türkiye’deki enflasyonun temel yaşam maliyetlerini halkın kazanç seviyesinin çok ötesine taşıdığını vurguluyor.