Zihnimiz bir ürünle ilgili karşılaştığı ilk veya en uzun süreli fiyatı gerçek değer olarak kabul eder. Bu rakam zihne bir çıpa gibi çakılır. Fiyatlar değişse de beyin her yeni rakamı bu eski çıpaya olan uzaklığına göre ölçer, bu yüzden yeni fiyatlar hep bize hatalı gelir.

Normalde fiyat algımız bir denge üzerine kuruludur. Ancak enflasyon bu dengeyi hızla bozduğunda, beynimiz yeni referans noktaları oluşturmakta yavaş kalır. Yazılımın güncellenmemesi gibi, biz hala eski sürüm fiyatlarla piyasayı değerlendirmeye çalışır ve bu şekilde düşünürüz.

Fiyat algısı sadece matematikle ilgili değildir, içinde gizli bir adalet duygusu barındırır. Zihnimiz geçmişteki fiyatı ‘adil’, yeni ve yüksek fiyatı ise ‘haksız kazanç’ veya ‘fırsatçılık’ olarak kodlar. Bu duygusal tepki de mantıklı olan ekonomik değişimi kabul etmemizi zorlaştırır.

Beynimiz her alışverişte yeniden maliyet-fayda analizi yapmak istemez. Eski fiyatları hatırlamak, yeni piyasa koşullarını öğrenip sindirmekten çok daha az enerji gerektirir. Bu bilişsel tembellik bizi farkında olmadan eski rakamlara hapseder.

Paranın satın alma gücündeki düşüşü hesaplamak yerine, sadece üzerindeki rakama odaklanırız. Bir ürünün fiyatının 10 birimden 50 birime çıkması, gelirimiz de aynı oranda artsa bile zihnimizde 5 kat pahalılaşma şoku yaratmaya devam eder.

Psikolojik olarak 100 TL kazanmanın mutluluğu, 100 TL kaybetmenin acısından daha azdır. Artan fiyatlar beyin tarafından cüzdandaki paranın kaybı olarak algılandığı için, zihin bu acıdan kaçmak amacıyla eski fiyatların geçerli olduğu günleri referans almaya devam eder.

Enflasyon her ürünün fiyatını aynı hızda değiştirmez. Bazı fiyatlar hızla artarken bazıları geriden gelir. Bu tutarsızlık, zihnimizin neyin ucuz neyin pahalı olduğunu anlamasını sağlayan kıyas yeteneğini bozar. Bu noktada biz de tutunacak tek dal olarak eski bildiğimiz rakamları seçer ve onlarla devam ederiz.

Eski fiyatlar sadece birer rakam değil, aynı zamanda o dönemdeki hayat kolaylığımızın birer sembolüdür. Fiyat algımızın geçmişe takılı kalması, aslında o fiyatlarla ulaştığımız yaşam standardını kaybetmek istemeyişimizin dışavurumudur…

Federal Bureau of Investigation, 2013 yılında İran’a sığınan eski ABD Hava Kuvvetleri görevlisi Monica Witt’in yakalanması için yeniden harekete geçti. FBI, firari eski ajan hakkında bilgi sağlayan kişilere verilmek üzere 200 bin dolarlık ödül duyururken, Witt’in izinin sürüldüğünü açıkladı.

Washington FBI Ofisi Karşı İstihbarat ve Siber Güvenlik Birimi Başkanı Daniel Wierzbicki ise yaptığı açıklamada, ‘FBI unutmaz’ ifadelerini kullanarak, Monica Witt’in bulunduğu yere ilişkin bilgi sahibi olan kişilere yetkililerle iş birliği yapma çağrısında bulundu.

United States Department of Justice tarafından 2019 yılında hazırlanan iddianamede, Monica Witt’in görev yaptığı dönemde erişim sağladığı gizli bilgi ve belgeleri İran istihbaratına aktardığı öne sürüldü. Eski karşı istihbarat uzmanının, özellikle ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı bazı gizli programları ifşa ettiği ve eski çalışma arkadaşlarını hedef alan siber operasyonlarda İran Devrim Muhafızları’na bağlı birimlere destek verdiği iddia edildi.

Casusluk suçlamalarıyla aranan Witt’in, ABD karşıtı bir konferansa katıldıktan sonra İran’a yerleştiği belirtiliyor. Amerikan makamları, Witt’in İran yönetimi adına faaliyet yürüttüğünü savunurken, dosya Washington’un en dikkat çekici karşı istihbarat soruşturmaları arasında gösteriliyor.

Firari eski ajanın en dikkat çeken faaliyetlerinden birinin ise eski ABD hükümeti çalışanlarına ait bilgileri İran yönetimine aktarması olduğu belirtiliyor. Amerikan makamlarına göre Monica Witt, İran istihbaratı açısından kritik bir isim haline gelirken, eski meslektaşlarını hedef alan kimlik hırsızlığı ve çeşitli komplo girişimlerine zemin hazırladı.

1997 ile 2008 yılları arasında ABD ordusunda görev yaptığı belirtilen Witt’in, daha sonra Savunma Bakanlığı adına taşeron olarak çalıştığı süreçte elde ettiği stratejik bağlantıları ve hassas bilgileri İran’a aktardığı iddia ediliyor. Washington yönetimi, söz konusu faaliyetlerin ABD ulusal güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu savunuyor.

Soruşturma dosyasında yalnızca Monica Witt değil, onunla bağlantılı olduğu öne sürülen 4 İran vatandaşı da yer alıyor. ABD makamları, söz konusu kişilerin Witt’in eski çalışma arkadaşları hakkında bilgi toplamasına yardımcı olduklarını ve siber güvenlik açıklarını kullanarak Amerikan personeline yönelik operasyonlarda rol aldıklarını iddia ediyor.

Washington yönetimine göre İran yönetimi, Witt’e barınma imkânı ve teknolojik ekipman desteği sağladı. Amerikan istihbaratı, firari eski ajanın halen İran’da bulunduğunu ve aktif şekilde faaliyet yürüttüğünü değerlendiriyor.