Bu deney için ihtiyacınız olan malzemeler karbonat ve sirke. Bir kaba karbonat koyup üzerine sirke dökün. Köpürme başladığında çocuklarınız buna bayılacak. Bu deney sayesinde de asit-baz tepkimesini gözlemleme şansınız oluyor. Hatta birkaç damla gıda boyası ile çok daha keyifli oluyor.

Öncelikle bir bardağa normal su, diğer bardağa da tuzlu su hazırlayarak işe başlayın. Her iki bardağa da birer yumurta bırakın. Bir yumurta yüzerken, diğer yumurtanın battığını gözlemleyeceksiniz. Bu deney, yoğunluk kavramını çocuklara anlatmanın en basit yollarından bir tanesi.

Birkaç bardağa farklı renklerde su koyup aralarına kağıt havlu yerleştirin. Bir süre bekledikten sonra renklerin kağıt boyunca hareket ettiğini gözlemleyeceksiniz. Uzaktan bakılınca tıpkı sihir gibi görünüyor ama aslında olay tamamen suyun emilmesiyle ilgili.

Renklerin hareketini canlı olarak çocuklarınıza izletmek isterseniz bu deney için ihtiyacınız olanlar süt ve gıda boyası. Bir tabağa süt koyun ve ardından birkaç damla gıda boyası damlatın. Daha sonra bulaşık deterjanına batırılmış bir kulak çubuğunu süte değdirin. Renkler hareket etmeye başlayacak!

Bir şişenin içine ılık su, şeker ve maya koyun. Şişenin ağzına balon takın ve bekleyin. Bir süre sonra balonun şişmeye başladığını göreceksiniz. Bunun nedeni de maya gaz üretir ve bu gaz da balonu doldurur.

Limon suyuyla beyaz kağıda yazı yazın ve kurumasını bekleyin. Daha sonrasında kağıdı dikkatlice ıslattığınızda yazılar ortaya çıkacaktır. Çocuklar için çok eğlenceli dedektiflik oyunu gibi hissettiriyor.

Mısır nişastası ve suyu karıştırarak garip kıvamlı bir madde elde edebileceğinizi biliyor musunuz? Sert dokunduğunuzda katı, yavaş hareket ettiğinizde ise sıvı gibi davranır. Çocuklar bu değişik hissi deneyimlemeye bayılıyor.

Öncelikle sıcak suyun içine bol miktarda tuz ekleyin ve daha sonra karıştırın. Bir ipe bağlı çubuğu bardağın üzerine yerleştirin, birkaç gün bekleyin. Zamanla küçük kristaller oluşmaya başlayacaktır. Sabırla gözlem yapmayı öğretmek istiyorsanız bu deney tam size göre!

Basit bir enerji deneyi yapmak için ihtiyacınız olanlar bir patates, birkaç kablo, küçük bir LED ışık. Çocuklar yiyeceklerden elektrik üretilebildiğini görünce çok şaşıracak. Bu deney enerjinin nasıl oluştuğunu anlamak için harika bir başlangıç deneyi.

Bir kavanozu suyla doldurun, üst kısmına tıraş köpüğü ekleyin. Ardından köpüğün üzerine gıda boyalı su damlatın. İşte bu kadar! Boyalar aşağı süzüldükçe çocuklar yağmurun nasıl oluştuğunu çok daha iyi kavrayacak ve hayal edecek.

Paris Beyin Enstitüsü’nden araştırmacılar, uyku ile uyanıklık arasındaki geçişi incelemek için 92 kişiyle bir deney yaptı. Katılımcılar uykuya dalmaya bırakıldı ve ardından Thomas Edison’ın kullandığı söylenen yönteme benzeyen bir sistemle uyandırıldı. Edison’ın elinde ağır bir nesne tutarak uyukladığı, nesne düşünce uyanıp aklına gelen fikirleri not ettiği anlatılır. Araştırmacılar da katılımcıları tam bu geçiş anında uyandırıp son birkaç saniyede zihinlerinden geçenleri sordu. 

Deneyde yalnızca anlatımlar toplanmadı. Katılımcıların beyin aktiviteleri EEG ile takip edildi. Böylece insanların kendilerini nasıl hissettikleriyle beynin o anda hangi uyanıklık ya da uyku evresinde olduğu karşılaştırıldı. Araştırmada toplam yüzlerce rapor incelendi ve zihinsel deneyimlerin tek bir kalıba sığmadığı görüldü.

Araştırmacılar, katılımcıların anlattıklarını farklı zihinsel durumlara ayırdı. Bazıları sıradan ve dağınık düşüncelerdi. Bazıları çevreden gelen sesleri ya da bedensel hisleri içeriyordu. Bazıları ise kişinin bilinçli şekilde plan yaptığı daha kontrollü düşüncelerdi. En ilginç grup ise tuhaf, rüya benzeri deneyimlerdi. Cell Reports’ta yayımlanan çalışmaya göre bu rüya benzeri durumlar yalnızca uykuda değil, EEG verilerine göre uyanıklık sırasında da görülebildi. 

Sonuç, uyku ve uyanıklık arasındaki çizginin düşündüğümüz kadar keskin olmayabileceğini gösteriyor. İnsan uyanık görünebilir ama zihni rüya benzeri imgeler üretebilir. Tam tersi de mümkün. Daha derin uykuya geçildiğinde bile bazı katılımcılarda daha mantıklı ve kontrollü düşünceler görüldü. Yani beynin ‘uyandı’ ya da ‘uyudu’ diye ikiye ayrılan basit bir düğme gibi çalışmadığı anlaşılıyor.

Araştırmanın en önemli taraflarından biri, kişisel deneyimle beyin verisi arasındaki farkı göstermesi. Bazen kişi kendini uyanık hissedebilir ama zihni uykuya benzer bir içeriğe kaymış olabilir. Bazen de uykudayken daha bilinçli düşünceler ortaya çıkabilir. Araştırmacılara göre zihinsel deneyimin yapısını belirleyen şey, yalnızca uyku evresi değil; beynin daha ince ölçekli aktivite örüntüleri.

Bu bulgu, insomnia, narkolepsi, depresyon ve Parkinson gibi durumlarda görülen uyku-uyanıklık geçişlerini anlamak açısından önemli olabilir. Ancak araştırmacılar klinik bağlantılar konusunda temkinli. Çalışma sağlıklı yetişkinlerde, uykuya dalma anını inceliyor. Yani gündüz dalıp gitmek ya da toplantıda boşluğa bakmakla doğrudan aynı şey değil. Yine de araştırma, beynin uyanıkken bile sandığımızdan daha rüya benzeri çalışabileceğini gösteriyor.