Singapur modeli, halka sadece kiralık ucuz ev sunmak yerine onları ev sahibi yapmaya odaklandı. İnsanların kendi mülküne sahip olması zaman içinde toplumsal aidiyet duygusunu güçlendirdi ve bireylerin ülkenin ekonomik geleceğine daha fazla güven duymasını sağladı.

Sistemin kalbinde CPF adı verilen zorunlu bir tasarruf fonu yer alır. Çalışanların ve işverenlerin maaşlardan yaptığı kesintiler bu fonda birikir. Devlet, bu birikimlerin ev alımı için peşinat veya taksit ödemesi olarak kullanılmasına izin vererek, sermaye birikimini doğrudan konut finansmanına yönlendirdi.

1966 yılında çıkarılan kanunla devlet, stratejik alanları piyasa değerinin altında kamulaştırma yetkisi aldı. Bu sayede de kıt olan toprak kaynağı spekülatörlerin elinden alınmış ve düşük maliyetle devasa konut projeleri için alan yaratıldı. Bu durum da aslında inşaat maliyetlerini ciddi oranda düşürmeye başladı.

Singapur, konut projelerinde farklı gelir gruplarını ve Çinli, Malay, Hintli gibi etnik kökenleri aynı bloklarda yaşamaya teşvik eden kotalar uyguladı. Bu durum da beraberinde getto oluşumunu engelledi. Hatta sosyal barışı sağladı ve sınıflar arası geçişi kolaylaştırdı.

Barınma sorunu çözülmüş, işine yakın, güvenli ve modern binalarda yaşayan bir nüfusun iş gücü verimliliği de artmaya başladı. İnsanların gelirlerinin devasa bir kısmını kiraya vermek yerine mülk sahibi olmaya harcaması, ailelerin eğitim ve sağlık gibi alanlara daha fazla bütçe ayırabilmesini sağladı.

Sürekli devam eden devasa toplu konut projeleri; inşaat, lojistik, mobilya ve beyaz eşya gibi onlarca alt sektörü canlı tuttu. İşin özünde de bu döngü, yerel ekonomiyi besleyen ve istihdam yaratan devasa bir iç pazar oluşturdu.

Devletten uygun fiyatla alınan konutlar, zamanla Singapur’un bir finans merkezine dönüşmesiyle değer kazandı. Ardından da bu değer artışı, orta sınıfın elindeki en büyük sermaye haline geldi. Vatandaşlar değerlenen evlerini teminat göstererek veya satıp küçülerek girişimcilik ve emeklilik için sermaye yaratabilme imkanı buldu.

Barınma maliyetlerinin devlet kontrolünde ve öngörülebilir olması, genel enflasyon baskısını sınırladı. Aynı zamanda kira artışlarının kontrolsüz olmadığı bir ortamda, ücret artışı talepleri daha dengeli kaldı, bu da Singapur’un küresel yatırımcılar için maliyet açısından cazip bir yer olmasını sağladı.

Mayıs ayında yapay zekaya yönelik küresel talebi arkasına alan Oracle kurucu ortağı Larry Ellison, ayın en çok kazanan ismi oldu. Servetini tek bir ayda 71 milyar dolar gibi rekor bir seviyede artıran Ellison, toplam 276 milyar dolarlık servetiyle yeniden ilk 5 milyarder arasına girdi. Oracle’ın ABD genelinde gigawatt ölçeğinde devasa veri merkezleri inşa etmesi ve ABD Savaş Bakanlığı ile hükümetin gizli ağlarında yapay zeka araçlarının kullanılmasına yönelik yaptığı stratejik anlaşma, şirketin hisselerini mayıs ayında yüzde 40 yukarı taşıdı.

Yapay zeka çılgınlığından en büyük payı alan bir diğer isim ise Michael Dell oldu. Dell Technologies, yapay zeka sunucu gelirlerinin geçen yıla göre yüzde 757 arttığını açıklamasının ardından borsa tarihinin en iyi gününü yaşadı. Mayıs ayında yüzde 100’den fazla değer kazanan Dell hisseleri sayesinde Michael Dell, servetine 67 milyar dolar ekledi.

Hem Ellison hem de Dell’in bu agresif yükselişi, Meta’nın patronu Mark Zuckerberg’i listenin gerisine itti. Zuckerberg, servetini 7 milyar dolar artırmasına rağmen, işten çıkarmalar ve büyük yapay zeka yatırımlarının gölgesinde kalan Meta hisselerinin yalnızca yüzde 3 büyümesiyle 7. sıraya geriledi.

Tesla ve SpaceX’in lideri Elon Musk, mayıs ayında servetine 53 milyar dolar daha ekleyerek 835 milyar dolarlık net varlığıyla zirvedeki yerini sağlamlaştırdı. Tesla hisselerinin yüzde 14 yükselmesinin yanı sıra, asıl büyük hareket SpaceX cephesinde yaşandı. Halka arz için resmi başvurularını gerçekleştiren uzay şirketinin 1,8 trilyon dolarlık bir değerleme hedeflediği belirtiliyor. Bu hamle, Saudi Aramco’nun 2019’daki rekorunu kırarak tarihin en büyük halka arzı olmaya aday. Hisselerin 12 Haziran’da işlem görmeye başlaması beklenirken, bu durum Haziran 2026’yı dünyanın ilk trilyonerinin doğduğu ay olarak tarihe geçirebilir.

Öte yandan, Walton ailesinin hisselerindeki gerilemeyle birlikte lüks tüketim devi LVMH’nin patronu Bernard Arnault 9. sıradan, Microsoft hisselerindeki artışla Steve Ballmer ise 10. sıradan yeniden ilk ona giriş yaptı.

Forbes verilerine göre güncellenen güncel milyarderler listesi ve servetleri şu şekilde sıralandı:

1. Elon Musk: 835 milyar dolar 

2. Larry Page: 309 milyar dolar

3. Sergey Brin: 285 milyar dolar 

4. Jeff Bezos: 277 milyar dolar

5. Larry Ellison: 276 milyar dolar 

6. Michael Dell:  244 milyar dolar

7. Mark Zuckerberg: 217 milyar dolar 

8. Jensen Huang: 182 milyar dolar 

9. Bernard Arnault: 148 milyar dolar

10. Steve Ballmer: 141 milyar dolar

Listenin üst sıralarında değişimler sürerken, dünyanın en zengin kadını unvanı da netleşti. Walmart’ın kurucusu Sam Walton’ın kızı Alice Walton, tahmini 123 milyar dolarlık servetiyle şu anda dünyanın en zengin 15. kişisi konumunda bulunuyor ve kadınlar listesinde zirvedeki yerini koruyor. Servetinin büyük bölümü babasından kalan miras Walmart hisselerine dayanan Walton’ın yanı sıra, aile mirasını paylaşan diğer aile üyeleri de Forbes listesinde ağırlıklarını hissettirmeye devam ediyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 5 Haziran Cuma günü, yılın beşinci enflasyon verilerini oluşturacak olan mayıs ayı enflasyon rakamları açıklanacak. Bu verilerle 5 aylık enflasyon netleşmiş olacak. 6 aylık enflasyon verilerine göre zam alan emeklinin kaderi ise büyük oranda ortaya çıkacak. 

SGK uzmanı İsa Karakaş, Türkiye gazetesindeki köşesinde şu ifadeleri kullandı:

‘Ocak, Şubat ve Mart aylarının kümülatif toplamı olan yüzde 10,04’lük artışa, Nisan ayının yüzde 4,18’lik verisi eklendiğinde kümülatif enflasyon tam yüzde 14,64 seviyesine ulaşmıştır. Binaenaleyh, bugün itibarıyla 4 aylık enflasyon farkı yüzde 14,64 olarak kesinleşmiştir. Bu oran, her SSK ve Bağ-Kur emeklisinin doğrudan cebine koyacağı net maaş güncellemesidir.

Yürürlükteki mevcut toplu sözleşme hükümleri nedeniyle hem çalışan memurlar hem de memur emeklileri için 4 aylık güncelleme rakamı şimdilik sadece %10,51 olarak kesinleşmiştir. Başka bir ifade ile memur ve emeklisi %4,13 oranında TÜİK enflasyonunun bile altında kalan bir güncelleme ile karşı karşıyadır. Bu durum, özellikle memur emeklileri için son derece can yakıcı ve kabul edilemez bir boyuttadır.’

‘Ankara kulislerinden esen rüzgârlar maalesef oldukça soğuk’ diyen Karakaş, şu kulis bilgisini paylaştı:

‘2023 yılının Temmuz ayından beri memur emeklilerine defalarca söz verilen seyyanen zam vaadi, ekonomi yönetiminin katı fren tedbirleriyle bir kez daha suya düşme tehlikesiyle karşı karşıyadır. O dönemde 8 bin 77 TL olan seyyanen artış, kümülatif hesaplamalarla bugün itibarıyla 22 bin TL’yi aşmış bulunmaktadır. Şayet bu seyyanen zam vaadi zamanında ifa edilmiş olsaydı, bugün en düşük memur emeklisinin maaşı, temmuz zammı henüz eklenmeden bile 50 bin TL seviyesine yaklaşacaktı. Temmuz güncellemesiyle birlikte ise bu tutar rahatlıkla 57 bin TL’yi aşacaktı.

Fakat kulislerden gelen memur ve memur emeklisi için mesaj nettir: ‘Toplu sözleşmede ne varsa, o kadar.’

Ne memur emeklisinin seyyanen zammı gündemde ne de ilave tek bir kuruş. Sadece kanunen zorunlu olan enflasyon farkı güncellemesi masadadır. Hükûmet, bu duruma gerekçe olarak enflasyonla kararlı mücadele programını öne sürmektedir. Ancak sayıları 2,5 milyonu aşan memur emeklisinin artık sabrı tükenmiştir. Memur emeklileri feryat ederek, ‘Vaadinizi ifa edin, dermanımız kalmadı!’ demektedir. Mevcut izlenimler, ek bir iyileştirmenin ufukta görünmediğini ortaya koymaktadır. Memur sendikaları, bu gidişatı durdurabilecek yegâne çaredir.’

Genç yaşta bir fabrikada, markette, tekstil atölyesinde, restoranda veya herhangi bir bağımsız şirkette sigortalı olarak çalışmış olan vatandaşlar için hiçbir risk bulunmuyor. Bu durumdaki çalışanların sigortalılık süreleri ve emeklilik hakları tamamen güvence altında.

Tartışmanın ve riskin odak noktasında yalnızca tek bir grup yer alıyor: 18 yaşından küçükken, anne veya babasına ait işyerinde sigortalı gösterilenler. Dolayısıyla, başka bir işverenin yanında çalışarak iş hayatına başlayanların endişe etmesini gerektirecek bir durum bulunmuyor. Ancak anne-babasının işletmesinde sigortalı olanlar için durum oldukça ciddi.

Bugün binlerce kişiyi mağduriyetle karşı karşıya bırakan sürecin temelinde, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) yayımladığı 2013/11 sayılı genelge yer alıyor. Söz konusu genelgeye göre; bir çocuğun anne veya babasına ait işyerinde sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla yapılmış ve mahkeme (hakim) tarafından onaylanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması şart koşuluyor.

SGK, geriye dönük yaptığı incelemelerde bu resmi şartı taşımayan aile içi sigortalılık bildirimlerini geçersiz sayarak iptal ediyor. İşin en sıkıntılı kısmı ise bu sorunun yıllar sonra, tam emeklilik aşamasında ortaya çıkması. Vatandaş 20-30 yıl önce işe girmiş, primi ödenmiş, devlete güvenerek emeklilik planı yapmış ancak bugün önüne ‘iptal’ engeli çıkarılıyor.

Bu geriye dönük iptal işlemlerinin en ağır faturası, EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) kapsamında olanlara kesiliyor. Örneğin; ilk sigorta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasının işyerinden yapılan bir kişi, yıllarca EYT’li olduğunu düşünerek gün saydı. SGK bu başlangıcı iptal ettiğinde, kişinin ilk sigorta tarihi otomatik olarak ileriye kayıyor. Bu durum, kişinin EYT kapsamından tamamen çıkarılması ve emekliliğinin yıllarca ertelenmesi anlamına geliyor.

Risk sadece ilk giriş tarihiyle de sınırlı değil. Haliihazırda emekli olmuş kişiler de tehlike altında. Başka yerde işe başlayıp EYT hakkı kazanan ancak çalışma hayatının bir döneminde anne-babasının yanında geçen süreleri prim gününe ekletenlerin, bu primleri silinebiliyor. Prim gün sayısı şartın altına düşen emeklilerin maaşları kesilebildiği gibi, geçmişe dönük ödenen maaşların geri talep edilmesi gibi büyük mağduriyetler de yaşanabiliyor.

SGK yasa ve genelgelerdeki şekil şartlarına katı bir şekilde bağlı kalırken, yargı makamları meseleye çok daha insani ve hukuki bir vizyonla yaklaşıyor. Yargıtay’ın son dönemde imza attığı emsal kararlar, SGK’nın bu katı tutumunu boşa çıkarıyor. Yargıtay, ‘Önemli olan şekil şartı değil, fiili çalışmanın varlığıdır’ diyor.

Mahkemeler bu tür davalarda şu kriterleri inceliyor:

• Çocuk gerçekten o işyerinde çalıştı mı?

• İşyerinin o dönemdeki faaliyet hacmi neydi?

• Bordro kayıtları ve ücret ödemeleri mevcut mu?

• Tanıklar ve mesai arkadaşları çalışmayı doğruluyor mu?

Nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, annesine ait işyerinde 18 yaşından önce çalışan bir vatandaşın davasında tarihi bir karara imza attı. SGK’nın iptal kararına karşı açılan davada, fiili çalışmanın ispatlandığı vurgulanarak kurumun itirazı reddedildi. Yargıtay, özünde çocuk yararı­na düzenlenmiş hukuk kuralla­rının yıllar sonra kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldı­racak şekilde uygulanamayaca­ğını vurguladı.

Eğer 18 yaşından önce anne veya babanıza ait bir işletmede sigortalı gösterildiyseniz, e-Devlet üzerinden hizmet dökümünüzü mutlaka kontrol edin. Olası bir iptal veya inceleme durumunda panik yapmayın. SGK’nın kurumsal genelgelerine karşı yargı yolunun açık olduğunu ve mahkemelerin fiili çalışmayı ispatlayan işçiyi haklı bulduğunu unutmayın. Bu süreçte hak kaybına uğramamak adına profesyonel bir hukuki destek alarak dava açmak, emeklilik hakkınızı kurtarmanın tek yolu olarak öne çıkıyor.

Zihnimiz bir ürünle ilgili karşılaştığı ilk veya en uzun süreli fiyatı gerçek değer olarak kabul eder. Bu rakam zihne bir çıpa gibi çakılır. Fiyatlar değişse de beyin her yeni rakamı bu eski çıpaya olan uzaklığına göre ölçer, bu yüzden yeni fiyatlar hep bize hatalı gelir.

Normalde fiyat algımız bir denge üzerine kuruludur. Ancak enflasyon bu dengeyi hızla bozduğunda, beynimiz yeni referans noktaları oluşturmakta yavaş kalır. Yazılımın güncellenmemesi gibi, biz hala eski sürüm fiyatlarla piyasayı değerlendirmeye çalışır ve bu şekilde düşünürüz.

Fiyat algısı sadece matematikle ilgili değildir, içinde gizli bir adalet duygusu barındırır. Zihnimiz geçmişteki fiyatı ‘adil’, yeni ve yüksek fiyatı ise ‘haksız kazanç’ veya ‘fırsatçılık’ olarak kodlar. Bu duygusal tepki de mantıklı olan ekonomik değişimi kabul etmemizi zorlaştırır.

Beynimiz her alışverişte yeniden maliyet-fayda analizi yapmak istemez. Eski fiyatları hatırlamak, yeni piyasa koşullarını öğrenip sindirmekten çok daha az enerji gerektirir. Bu bilişsel tembellik bizi farkında olmadan eski rakamlara hapseder.

Paranın satın alma gücündeki düşüşü hesaplamak yerine, sadece üzerindeki rakama odaklanırız. Bir ürünün fiyatının 10 birimden 50 birime çıkması, gelirimiz de aynı oranda artsa bile zihnimizde 5 kat pahalılaşma şoku yaratmaya devam eder.

Psikolojik olarak 100 TL kazanmanın mutluluğu, 100 TL kaybetmenin acısından daha azdır. Artan fiyatlar beyin tarafından cüzdandaki paranın kaybı olarak algılandığı için, zihin bu acıdan kaçmak amacıyla eski fiyatların geçerli olduğu günleri referans almaya devam eder.

Enflasyon her ürünün fiyatını aynı hızda değiştirmez. Bazı fiyatlar hızla artarken bazıları geriden gelir. Bu tutarsızlık, zihnimizin neyin ucuz neyin pahalı olduğunu anlamasını sağlayan kıyas yeteneğini bozar. Bu noktada biz de tutunacak tek dal olarak eski bildiğimiz rakamları seçer ve onlarla devam ederiz.

Eski fiyatlar sadece birer rakam değil, aynı zamanda o dönemdeki hayat kolaylığımızın birer sembolüdür. Fiyat algımızın geçmişe takılı kalması, aslında o fiyatlarla ulaştığımız yaşam standardını kaybetmek istemeyişimizin dışavurumudur…

Yılın ilk çeyreğinde Orta Doğu’da tırmanan gerilim ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kapanma noktasına gelmesi, küresel akaryakıt maliyetlerini yukarı çekmişti. Bu durum, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de enflasyon baskısını doğrudan artırmıştı. Mart ayında %1,94 seviyesinde gerçekleşen aylık TÜFE, nisan ayında bu maliyetlerin de etkisiyle %4,18’e kadar tırmanmıştı.

Ancak mayıs ayına gelindiğinde bölgedeki jeopolitik riskler devam etse de taraflar arasında ateşkesin korunması ve uzlaşı zeminine yönelik iyimser beklentiler, petrol piyasasına nefes aldırdı. Brent petrolün varil fiyatı, geçtiğimiz ay %17,11 gibi keskin bir düşüş kaydederek 91,88 dolara kadar geriledi. Bu sert geri çekilmeyle birlikte akaryakıt fiyatlarında son 4 aydır kesintisiz süren kural bozucu yükseliş grafiği de mayısta kırılmış oldu.

Enflasyonda beklenen bu yavaşlama, nisan ayındaki %4,18’lik yüksek seyre göre ciddi bir toparlanma anlamına gelse de emekli maaşlarına yapılacak yarı yıl zammının kümülatif toplamını doğrudan şekillendirecek.

Yılın ilk 4 ayında oluşan hayat pahalılığı kümülatif olarak %14,64’lük bir enflasyon oranına ulaşmış ve emekliler bu zam oranını şimdiden cebine koymuştu. 5 Haziran’da gelecek yeni veriyle birlikte bu orana mayıs ayı da eklenecek. Piyasadaki senaryolara göre eğer aylık TÜFE Akbank beklentilerine paralel şekilde %1,50 gelirse, emeklilerin kesinleşen 5 aylık zam farkı %16,36 olacak.

Eğer veri Merkez Bankası anketindeki gibi %1,90 seviyelerine yakın gerçekleşirse, kümülatif zam farkı oranı %16,82’ye kadar tırmanacak.

Nihai zam oranı ise haziran verilerinin açıklanacağı temmuz ayında tamamen kesinleşecek.

Tüketiciler artık neyi almaları gerektiğini değil, neyin parasına değmediğini duymak istiyor. Bir ürünün neden alınmaması gerektiğini söyleyen içerikler son dönemde oldukça popülerleşti. Bu içerik türlerinin daha fazla güven kazanması da klasik influencer pazarlamasının kan kaybettiğini gösteriyor.

Milyonluk kitlelere sahip hesapların etkileşim oranları düşerken daha dar ama sadık kitlesi olan hesaplar yükselişte. Tüketiciler bu noktada devasa kitleleri pazar yeri gibi görmeye başladı. Bunun yanı sıra daha küçük topluluklarda ise aidiyet hissi hala korunuyor.

Kullanıcılar artık bir videonun ilk 3 saniyesinden o içeriğin reklam olduğunu anlayıp hızla kaydırıyor. Reklamın içerik gibi gizlenememesi, izleyicide savunma mekanizmasını tetikliyor da diyebiliriz.

Aşırı filtrelenmiş, stüdyo kalitesinde ama ruhsuz görseller artık tüketici nezdinde reklam kokuyor algısı yaratıyor. Doğal ışıkta, hızlıca çekilmiş ve samimi bir dille anlatılmış hikayeler daha çok güven veriyor. Tüketiciler de daha doğal içerikleri beğeniyor ve takip ediyor.

İçeriğin altına gelen ‘Ürün gerçekten iyi mi yoksa sadece iş birliği mi?’ soruları, güven krizinin en somut işaretlerinden biri. Bu noktada tüketiciler artık influencer’ın dürüstlüğünü sürekli test ediyor.

İnsanlar, bir markanın para ödediği bir yüzü değil, ürünü kendi parasıyla alıp deneyen sıradan kullanıcıların yorumlarını daha kıymetli buluyor. Bu yüzden de UGC yani kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler daha çok tercih ediliyor.

Genel yaşam tarzı içeriklerinden ziyade; sadece kahve, sadece sürdürülebilirlik ya da sadece teknoloji gibi dikey alanlarda uzmanlaşmış kişilerin görüşleri de değer kazanıyor.

Bir influencer her hafta farklı bir krem, telefon veya herhangi bir ayakkabı markasını en iyisi olarak tanıttığında, izleyicinin markaya olan bağlılığı değil, kafa karışıklığı artıyor. Bu noktada iş birliklerinin istikrarsızlığı da tüketicinin fark ettiği bir unsur olarak karşımıza çıkıyor.

#işbirliği etiketinin gizlenmesi veya çok sona eklenmesi izleyicide kandırılmışlık hissi yaratıyor… Şeffaf olmayan her paylaşım, dijital itibarın hızla zedelenmesine yol açıyor ve doğrudan satın alma davranışını etkiliyor.

Sürekli bir şeyler satın almaya teşvik edilmekten yorulan kullanıcılar dopamin detoksu gibi akımlarla sosyal medya kullanım sürelerini kısıtlıyor veya sadece eğlence odaklı reklam içermeyen alanlara kayıyor.

Nüfusun artması, genç nüfusun çoğalması anlamına gelir. Üretken, dinamik ve genç nüfustaki artış sonucu iş gücü arzı tavan yapar. Böylece üretim kapasitesi, ekonomik verimlilik, milli refah seviyelerinde iyileşme gözlenir. Ancak bu olumlu senaryo ancak iş gücü arzının desteklenmesi halinde gerçekleşir. Yeterli istihdamın olmaması halinde çalışmayan nesil hızla çoğalacağından sosyal ve ekonomik sorunlar da zirve yapabilir.

Nüfus düşüşünün yol açacağı bir diğer senaryo emeklilik sisteminin çökmesidir. Yaşam süresinin uzaması ve doğum oranlarının azalması ile ülkede yaşlı nüfus kalabalıklaşır ve emekli maaşlarını ödemek için gereken kaynak ihtiyacı tavan yapar. Ancak bu kaynağı sağlayacak genç nüfus sınırlı olduğundan, gençlerin ödediği vergi yükü artabilir ve emeklilik yaşı 70-75 bandına çıkabilir. Bu da sistemin kendi içinde çökmesi anlamına gelir.

Nüfus artışının belki de en olumlu sonuçlarından biri milli refah seviyesindeki artıştır. Çünkü bir ülkede genç ve üretken nüfus ne kadar kalabalıksa, o ülkenin global pazar pastasından aldığı pay da o kadar fazla olur. Üretimini artıran ülke, hem ekonomisini iyileştirir hem de teknolojik gelişimleri ve çağı yakalama konusunda daha aktif olur. Böylece kişi başına düşen milli gelirlerde doğal bir artış yaşanır. 

Bir diğer yandan, nüfus azaldığında ülke ekonomisi küçülse de pastayı paylaşan birey sayısı da azalacağından birey cebine giren para artabilir. Yani iki senaryoda da bireysel gelirin artma potansiyeli vardır.

Nüfus artışındaki en riskli felaket senaryolarından biri konut sektöründe yaşanır. Sürekli yeni gelen nüfusla konut ihtiyacının artması, hem talebin karşılanmasını önler hem de sınırlı konut fiyatlarının rekor seviyelere tırmanmasına neden olur. Bugün özellikle kalabalık kentlerdeki kiralık ve satılık konut piyasasının, diğer illere göre çok daha yüksek olmasının temel sebebi de aynıdır. Talep ne kadar fazla olursa fiyatlar da o kadar hızlı yükselir ve ev almak imkansız hale gelebilir.

Öte yandan, nüfus azaldığında, bir ülkedeki yaşlı nüfus artış gösterir. Sağlık imkanlarının genişletilmesi ile birlikte daha uzun ömre sahip olan yaşlı bireyler, gençlere kıyasla daha korumacı ve muhafazakar olabilir. Özellikle teknoloji, inovasyon ve yenilik odaklı dönüşümleri topluma kabul ettirmek zorlaşır. Nüfusu azalan ve yaşlanan ülkeler, global teknoloji çağını yakalamakta geç kalır. Çünkü ülkede bunu yapacak atak ve risk alan insan sayısı azınlık haline gelir.

Nüfus azaldığında yaşanacak bir diğer felaket ise bakımsız ve hayalet yerleşim sayısındaki artıştır. Ülkelerin şehirlerini modern, çalışır ve aktif tutmasının sebebi buna ihtiyaç duyan bir halkın bulunmasıdır. Ancak nüfusun azalması halinde metro hatlarına, geniş eğitim ve sağlık kampüslerine, dev altyapı hatlarına gereksinim kalmaz. Üstelik az kalan nüfusun ödediği vergiler, bu tür bakım hizmetleri için gereken meblağın çok altında kalır. Dolayısıyla teknik sistemler, metro hatları, okullar kapanır ve kentler yavaş yavaş kıyamet sonrası bir görünüm alır.

Nüfus artışı, artan üretim ve elbette tüketim anlamına gelir. Tüketimin kontrolsüz şekilde artması ise çevre kirliliğinin ve iklim krizinin yıkıcı etkilerini daha keskin hale getirir. Sınırlı kilometrekare alana sahip olan gezegenimizin daha fazla insan barındırması, kaynak verimliliği açısından oldukça risklidir. Bu durum kontrol edilmezse; orman tahribatları, su kirliliği, okyanuslardaki plastik artışı ve bazı hayvan türlerinin yok oluşu her gün yaşanan sıradan olaylara dönüşebilir.

Nüfus düşüşünün ülkeleri en tedirgin eden tarafı, kimin çalışacağı konusudur. Çünkü bir ülkedeki genç nüfus azalırsa üreten, düşünen ve iş gücü üreten birey sayısı hızla düşer. Bunun sonucunda geriye sürekli kalabalıklaşan bir yaşlı nüfus kalır. Ülke gelişimi ve yaşlı bireylerin bakımı için gereken parayı kazanacak kimse kalmazsa, çözüm için göç politikaları uygulanabilir. Başka ülke vatandaşı olan genç nüfusa kapı aralamak ise ülkedeki sosyo-kültürel kriz ortamını derinleştirebilir.

Nüfus düşüşün en önemli artılarından biri genç nüfusa verilen değerdeki artıştır. Toplumda azınlık olan bu grup, küçüklükten itibaren daha iyi eğitim, sağlık ve çalışma haklarına sahip olur. Çocuklara verilen değerin artmasıyla birlikte kaliteli eğitime erişim ücretsiz hale gelir. Ülkeler genç nesilleri için daha fazla yatırım yapmaya hazır hale gelir. Böylece kalabalık olmayan sınıflarda eğitim görebilir, ücretsiz spor imkanlarından faydalanabilir, sayısız burs kaynağı edinebilir ve rekabetin düşük olduğu bol kazançlı bir iş hayatına atılabilir.

Yapay zekanın birçok kişinin işini elinden alma ihtimaline tezat şekilde, nüfus azaldığında yapay zeka insanın en büyük dostu olur. Ülkeler, genç nüfustan sağlayamadığı iş gücü ve üretim kapasitesini, çeşitli otomasyon ve yapay zeka teknolojileri ile kolayca karşılayabilir. Bu durumda yapay zekanın, çalışan genç nüfus üzerinde oluşturduğu baskı ortamı zayıflar ve geriye kalan az sayıdaki insan, bu sistemleri yöneterek yüksek maaşlı pozisyonlara girebilir.

Birçok ülke politikacıları, nüfus düşüşünü felaket senaryoları ile eşleştirse de her iki durum da kendi içinde avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Uzmanlara göre ise ülke gelişimini sürdürmek ve global pazarlarda yer bulabilmek için doğum oranlarından çok ülkede sürdürülen eşitlikçi politikalar önemlidir. Vatandaşlarına eşit ve yüksek kaliteli eğitim, sağlık, çalışma koşullarını sağlayan ülkeler hem milli gelirini artırmada hem toplumsal huzur ortamını sürdürmede diğer ülkelere yol gösterici olabilir.

Ekonomi sadece rakamlardan ibaret sanıyorsanız çok yanılıyorsunuz çünkü işin içinde gri hücreleriniz var. Nöroekonomi dediğimiz bu havalı alan biyoloji ve psikolojiyi birleştirerek neden o gereksiz indirimli ürünü aldığınızı inceliyor. Beynimizin karar mekanizmalarını bir laboratuvar titizliğiyle mercek altına alıyor. Hangi nöronların finansal riskler karşısında heyecanlandığını hangilerinin ise korkup geri çekildiğini tek tek deşifre ediyor. Sonuçta cebinizdeki paranın kaderi matematik formüllerinden çok nöronlarınızın arasındaki o minik elektrik akımlarına bağlı kalıyor.

Beynimizin ödül sinyali olan dopamin aslında sadece sonucun tadını çıkarmıyor o sonuca giden yoldaki heyecanı da besliyor. Yeni bir telefon almayı hayal ettiğiniz o anlarda dopamin seviyeniz tavan yaparak sizi o ürünü almaya zorluyor. Bu hormonun temel görevi hayatta kalmamızı sağlamak olsa da modern dünyada kredi kartı limitlerini zorlamamıza neden olan bir motivasyon kaynağı olduğunu da söyleyebiliriz. Eğer kendinizi kontrol etmezseniz dopaminin yarattığı o anlık haz bulutu geçtikten sonra kendinizi kredi kartı ekstrenizle baş başa bulursunuz. Dopaminin bu tatlı oyununa gelmemek için onun nasıl çalıştığını çok iyi bilmeniz gerekiyor.

İnsan beyni para kazanmayı yalnızca ihtiyaç karşılamak olarak görmüyor. Özellikle beklenmedik kazançlarda dopamin sistemi devreye giriyor ve beynimiz bunu bir tür ödül olarak kaydediyor. Bu yüzden maaş günü ile ayın son haftası arasında karakter gelişimi yaşayan milyonlarca insan var. Yapılan araştırmalar, kazanç beklentisinin bile beyindeki ödül merkezlerini aktif hale getirdiğini gösteriyor. Yani bazen parayı harcamadan önceki heyecan, harcadıktan sonraki mutluluktan daha büyük oluyor.

Beynimizin derinliklerinde bulunan ve duygusal tepkileri yöneten bölgeler finansal kararlarda çoğu zaman kontrolü ele geçirmek ister. Amigdala gibi bölgeler kaybetme korkusuyla sizi panikletirken prefrontal korteks ise durumu toparlamaya çalışan sakin bir kütüphaneci gibi davranıyor. Nöroekonomik araştırmalar beynimizin acıyı ve ödülü tartarken her zaman rasyonel davranmadığını defalarca kanıtladı. Finansal bir riskle karşılaştığınızda beyniniz bunu fiziksel bir tehdit gibi algılayıp savaş ya da kaç tepkisi verebilir. Bu sebeple büyük bir yatırım yapmadan önce bu iki bölge arasındaki çatışmanın farkında olmak hayati önem taşımakta. Mantıklı düşünme kasınızı geliştirdikçe bu duygusal fırtınaları daha kolay atlatmanız oldukça olası.

Anlık gelen o satın alma isteği aslında dopaminin size kurduğu tatlı ama tehlikeli bir tuzaktan başka bir şey değil, bunu unutmamaya çalışın. Bu fırtınayı kontrol altına almanın en sağlam yolu araya zaman ve mesafe koyarak dopamin seviyesinin doğal bir şekilde düşmesini beklemek. Bekleme süresi boyunca beyninizdeki rasyonel bölge tekrar devreye girer ve o ürünün gerçekten gerekli olup olmadığını sorgulamaya başlar. Bir şeyi sepete ekleyip hemen al tuşuna basmak yerine sayfayı kapatıp uyumak kimyasal dengenizi yerine getirir.

Anlık harcamalar kısa süreli dopamin patlamaları yaşatsa da uzun vadeli hedeflere ulaşmanın verdiği haz çok daha kalıcı. Birikimlerinizin büyüdüğünü görmek veya borçlarınızı temizlemek beyninizde daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir ödül mekanizmasını da beraberinde tetikler. Hedeflerinizi küçük parçalara bölerek her adımda kendinizi ödüllendirmek dopamin sistemini disipline etmenin en iyi yolu.

Etkinliğe AK Parti Muğla Milletvekili Yakup Otgöz, Fethiye Kaymakamı Fatih Akkaya, Güney Ege Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri Ümit Gülyağı, KOSGEB Muğla İl Müdürü Bayram Ali Akkuş, Fethiye Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Osman Çıralı, Likya İş İnsanları Derneği Başkanı Volkan Büber, Gamfed Türkiye Kurucusu  Ercan Altuğ Yılmaz, Tufanlar Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Kemal Tufan ve Hipokampüs Kurucusu Av. Eşref Aktaş’ın yanı sıra bölgeden çok sayıda girişimci adayı, yatırımcı, öğrenci ve genç katıldı. 

Konuşmalarda özellikle Fethiye ve Likya bölgesinin; güçlü iş yaşam dengesi, yüksek yaşam kalitesi, üretken çalışma kültürü ve doğayla iç içe yapısıyla girişimcilerin projelerini hayata geçirebilecekleri en uygun lokasyonlardan biri haline geldiği vurgulandı. Kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve girişimcilik ekosisteminin aynı hedef doğrultusunda bir araya gelmesinin bölgesel kalkınma açısından büyük değer taşıdığı ifade edildi.

Programın 2. yılında hem yerel hem de ulusal düzeyde alınan başvuru sayısı 73 olurken, 38’i Ön Kuluçka, yani fikir aşamasına kabul edildi. 9 başlıkta toplam 18 saat eğitimin ardından toplamda 190 saat mentörlük verilerek 12 girişim, Kuluçka olarak adlandırılan ürün geliştirme ve pazara giriş aşamasına geçti.

Diğer başvurularla birlikte toplamda 33 girişime; etkili sunum teknikleri, hedef kitle analizi, pazarlama, takım kültürü, girişimcilik hukuku, finans ve muhasebe ile yapay zeka ve oyunlaştırma gibi 12 başlıkta toplam 24 saatlik eğitim çevrimiçi olarak verildi. Toplamda 33 girişime 165 saat mentörlük verilerek fiziksel demo day etkinliğinde sahne alacak 15 girişim seçildi.

GamFed Türkiye tarafından koordine edilen eğitim ve mentorluk süreçlerinde tüm yıl boyunca 60 girişime 40 saat eğitim ve 355 saat mentörlük sağlandı.

Likya İş İnsanları Derneği Başkanı Volkan Büber, Lidea Girişimcilik programının her geçen yıl büyüdüğünü belirterek, “Üç paydaşla yola çıktık. Ama bugün görüyorum ki geçen sene çok doğru bir şeyi başlatmışız. Çünkü paydaş sayımızı 15’e çıkardık. Bu da programın ivmesinin çok iyi olduğunu gösteriyor bize. Bütün paydaşlarımıza, tüm sponsorlarımıza hepinizin huzurunda teşekkür etmek isterim” dedi.

Çıralı, “Bugün bölgemizin girişimcilik vizyonuna yön veren LİDEA Girişim Programı’nın çatısı altında, odamızın da sponsoru olduğu Demo Day buluşmasında siz girişimcilerle bir arada olmaktan, Ticaret ve Sanayi Odası adına mutluluk duyduğumuzu belirtmek istiyorum. Günümüzde kalkınmanın en önemli anahtarlarından bir tanesi de girişimcilik” diye konuştu. Yenilikçi fikirlerin desteklenmesi gerektiğini ifade eden Çıralı, “LİDEA’nın sunduğu ön kuluçka ve kuluçka süreçlerinin girişimcilere sağladığı rehberlik, eğitim ve yatırımcıya erişim imkânları son derece değerli bir görev üstleniyor” dedi. Çıralı, “LİDEA gibi programlar, gençlerimizin hayallerini projeye, projelerini girişime, girişimlerini ise katma değere dönüştüren bir köprü görevi görüyor. Aynı zamanda bu girişimleri bölgemiz için sadece turizmde değil; teknoloji, yenilikçilik ve yeni nesil iş modelleri alanında da sağlanacak önemli adımlar olarak görüyoruz” ifadelerini kullandı.

Otgöz, “Muğla’da, Fethiye’de bu işleri yapmak, başlamak işin yarısını bitirmek demek. Geçen yıl birincisini yaptık, bugün ikincisini gerçekleştiriyoruz. Bu yıl daha da fazla girişimci var. Projeler burada yarışacak. Ben gerçekten son derece mutlu oldum” dedi. Eski anlayışın değiştiğini belirten Otgöz, “Önceden büyüklerimiz, ‘Sakın abi icat çıkarmayın’ diyorlardı. Yani bizi uğraştırmayın demek istiyorlardı. Ama bu devirde projeler yarışacak arkadaşlar. İcat çıkarma zamanı geldi, geçiyor” ifadelerini kullandı.

Akkaya, “Hep gençlerden şikâyet edildi. ‘Yeni nesil şöyle, yeni nesil böyle geliyor’ dendi. Ama hiç fark edilmedi ki Sokrates de Aristoteles’i beğenmiyordu. Kanuni Sultan Süleyman da kendinden önceki nesli eleştiriyordu. Her nesil hayatta kalma mücadelesi verir ve kendinden sonra gelen nesli beğenmeme eğilimindedir” dedi.

Likya İş İnsanları Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Tolga Sevinç,  İstanbul Bilgi Üniversitesi Spark Up Tekmer Müdürü Betül Aras Bayır, Yönetim ve Strateji Danışmanı Rıza Gürler, Mercedes AB Programları Koordinatörü Okan Otuz, Muğla Sıtkı Koçman Üniveristesi TTO Koordinatörü Uğur Bekçibaşı, EIT Urban Mobility Türkiye Koordinatörü Duygu Kayaalp An girişimcileri izleyerek 2 saati aşkın süre boyunca sunumları puanladı. Puanlar sonucunda ödül alan girişimler sahneye takdim edilerek hem nakdi hem de özel ödüller dağıtıldı.

2026’da Türkiye’nin 7’nci unicorn’u doğdu. Loom Games, Pixel Flow! adlı mobil bulmaca oyunuyla 1 milyar dolar değerlemeyi aştı. Scopely satın aldı, basın duyuruları yazıldı, LinkedIn paylaşımları patladı. ‘Türkiye yapıyor!’ manşetleri atıldı. Herkes ‘sıradaki biz olabiliriz’ dedi. Peki kimse şunu sormadı: Bu değerleme, gerçekte ne anlama geliyor?

2018’de Türkiye hükümeti ‘2023’e kadar 10 unicorn çıkaracağız’ dedi. 2023 geldi geçti. Hedef tutmadı. Altı unicorn çıktı, hepsi gurur verici, ama ortada bir gerçek var: Bu şirketlerin hepsini birden saysak, bugün gerçek anlamda kârlı faaliyet gösterenlerin sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Yine de zihniyet değişmedi. Girişimciler, yatırımcılar, hatta üniversitedeki öğrenciler bile başarıyı tek bir rakamla ölçmeye devam ediyor: değerleme. Kaç milyon dolar aldın? Kaç milyar dolar değerlendin? Bu sorular sorulduğunda asıl sorular sessizce geçiştiriliyor: Gerçekten para kazanıyor musun? Kaç kişinin hayatını değiştirdin? Seni olmayan bir dünya düşünülebilir mi?

Bu yılın en önemli girişimcilik forumu olan IBPF 2026, tam da bu yanılgıya meydan okudu. Teması üç kelimeydi: ‘Value over Valuation.’ Değerleme üzerine değer. Rakam üzerine anlam. Bu bir sloganın ötesinde, Türk startup dünyasının yüzleşmesi gereken bir gerçek.

‘Milyar dolarlık değerleme seni girişimci yapmaz. Gerçek bir sorunu çözüyor olman yapar.’

Rakamlar ne anlatıyor, gerçekten?

KPMG Türkiye’nin 2025 yılı startup raporuna göre Türkiye’deki yatırım hacmi 2024’teki 2,6 milyar dolardan 1,4 milyar dolara geriledi. İşlem sayısı arttı — 331’den 360’a çıktı. Ama hacim neredeyse yarı yarıya düştü. Neden? Çünkü 2025’te tek bir büyük ölçekli işlem gerçekleşmedi. Bir önceki yıl tabloya egemen olan büyük yatırımlar ortada yoktu.

Bu veriyi dikkatli oku. Ekosistem ölmüyor. Aksine büyüyor — ama niteliksel olarak genişlemiyor. 360 işlemin yaklaşık yüzde yetmişi, yani 269 tanesi tohum aşamasında gerçekleşti. Yani para küçük miktarlarda, çok sayıda girişime dağılıyor. Girişimler başlıyor, başlıyor, başlıyor… ama ölçeklenemiyor.

2025 Türkiye startup ekosistemi: 360 yatırım işlemi, toplam 1,4 milyar dolar hacim. 269 işlem tohum aşamasında. Büyüme var — ama derinlik yok. Kaynak: KPMG Türkiye, Mart 2026.

Bu tablonun bir de psikolojik boyutu var. Tohum aşamasında bu kadar çok işlem olması, bir yanda umut verici,  insanlar cesaret edip başlıyor. Ama öte yanda ürkütücü: Bu girişimlerin kaçı iki yıl sonra hâlâ ayakta olacak? Kaçı gerçek bir ürün çıkaracak, kaçı ‘pivot’ dedikçe erimiş sermayeyle kapıyı kapatacak?

Türkiye’nin startup ekosisteminde asıl kriz değerleme değil, ölçeklenme. Yüzlerce girişim tohum aşamasında sıkışıp kalıyor çünkü gerçek anlamda büyüyebilmek için ne iş modelini ne de müşteri kitlesini netleştirmiş durumdalar. Değerleme peşinde koştukça, temel soruları erteliyorlar.

Türkiye’nin asıl sorunu unicorn sayısı değil: niçin bu kadar girişim ölçeklenemiyor?

Getir dersi: Değerleme gerçeklik değildir

Hatırlıyor musunuz? Bir zamanlar Getir, Türkiye’nin sembol şirketiydi. 2022’de 11,8 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Türkiye’nin en değerli girişimi, hatta dünyanın en hızlı büyüyen şirketlerinden biri olarak anılıyordu. Avrupa’yı fethedecekti. New York’a çıkacaktı. Rakiplerine kıyasla daha hızlı, daha cesur, daha iddialıydı.

Ardından ne oldu? İngiltere’den çekildi. Fransa’dan çekildi. Almanya, Hollanda, İspanya, İtalya,  birer birer piyasalar terk edildi. Çalışan sayısı keskin biçimde düşürüldü. Değerleme rakamı yeniden yazıldı,  çok daha mütevazı bir sayıyla. Şirket hâlâ hayatta ve yeniden yapılanıyor, ama 11,8 milyarlık hayal çoktan tarihe karıştı.

Bu Getir’in başarısızlığı değil — Getir hâlâ güçlü bir şirket. Ama o dönem Türk girişimcilik camiasının çok büyük bir yanılgısının simgesi. ‘Değerleme = gerçeklik’ tuzağına en tepeden düşme hikayesi. Yatırımcılar para pompaladı, piyasalar genişledi, rakamlar büyüdü — ama altında gerçek bir kârlılık modeli yoktu. Ta ki gerçeklik kapıyı çalana kadar.

WeWork: 2019’da 47 milyar dolar değerleme. 2023’te iflas. Theranos: 9 milyar dolar değerleme, kurucusu hapiste. Değerleme rakamları tek başına hiçbir şeyi garanti etmiyor.

Dünyada da tablo farklı değil. WeWork, 47 milyar dolar değerlemeyle tarihin en büyük startup’larından biri olacaktı. Sonra borsaya bile giremeden çöküşe geçti. Theranos, kandaki hastalıkları tek bir damla kanla tespit edeceğini iddia etti, 9 milyar dolar değerlemeye ulaştı — ve kurucusu hapise girdi. Bu isimler artık girişimcilik derslerinde uyarı hikayesi olarak anlatılıyor.

Peki neden bu tuzağa bu kadar sık düşülüyor? Çünkü değerleme görünür, somut ve paylaşılabilir bir rakam. ‘X milyar dolar değerindeyiz’ dediğinde herkes anlıyor. ‘Müşterilerimizin hayatında gerçek bir değişim yarattık’ demek ise anlatması daha zor, daha az parlak ve çok daha az sosyal medya dostu. Sistem görünürlüğü ödüllendiriyor, derinliği değil.

Loom Games neden farklı bir hikaye?

Türkiye’nin en yeni unicorn’u Loom Games’e bakınca farklı bir tablo görüyoruz. CEO Kübra Gündoğan ve CTO Emre Çelik’in kurduğu stüdyo, 2025’in sonlarında Pixel Flow! adlı mobil bulmaca oyununu piyasaya sürdü. Oyun, kısa sürede küresel çapta 10 milyondan fazla oyuncuya ulaştı. ABD’de aylık bazda en çok hasılat yapan ilk 20 mobil oyun arasına girdi — piyasaya sürüldükten aylar içinde.

Scopely kapıyı çaldığında Loom’un 1 milyar dolar değerlemeyi aşması, uzun vadeli bir hype’ın değil, kısa vadede kanıtlanmış gerçek büyümenin sonucuydu. Değerleme, değerin peşinden geldi. Sırası da buydu zaten.

Bu ince ama kritik bir ayrım. Çoğu startup değerleme almak için yatırımcıya gider, değerleme üzerine bir anlatı inşa eder ve ardından bu anlatıyı gerçeğe dönüştürmeye çalışır. Loom önce gerçeği yarattı, milyonlarca oyuncu, küresel sıralamalar, gerçek gelir — sonra değerleme geldi. Sürecin doğru yönü bu.

Değer önce gelir, değerleme arkasından. Sırası değiştiğinde kart evi inşa ediyorsunuzdur.

Türk girişimcinin 5 büyük yanılgısı

Türkiye’nin startup ekosistemi büyüdükçe bazı kalıplar tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Bunlar bireysel hatalar değil, sistemik zihinsel tuzaklar. Ve farkında olmadan neredeyse her girişimcinin düştüğü çukurlar:

• Yatırım almak başarıdır. Yanlış. Yatırım almak, başarı için gereken yakıtı almak demek. Ama yakıt olmadan araba kullanmak kadar, yakıtı yanlış yakarak gitmek de felaket. Onlarca Türk startup yatırım aldıktan birkaç yıl sonra sessizce kapandı. Çünkü yatırım almak bir son nokta değil, çok daha zorlu bir sürecin başlangıcı.

• Büyük değerleme büyük iş demektir. Yanlış. Değerleme, geleceğe dair bir tahmin. Yatırımcıların şu anki kanısı, piyasa koşulları ve müzakere gücünün birleşimidir. Yarın değişebilir. Müşterinin sana ödediği para ise gerçektir, değiştirilemez, tartışılamaz.

• Unicorn olmak ekosistemi kurtarır. Yanlış. Türkiye’nin 7 unicorn’u var. Harika. Ama 360 işlemin yüzde yetmişi tohum aşamasında kalıyorsa, asıl sorun büyük değerlemeye ulaşmak değil, küçük girişimleri büyütecek altyapıyı kurmak.

• Pivot her şeyi çözer. Yanlış. Pivot meşru bir araç  ama çoğu zaman köklü bir sorunu ertelemenin süslü adı haline geliyor. Müşteri bulamayan startup pivot yapar. Sonra tekrar pivot yapar. Sonra bir daha. Ta ki para bitene kadar. Asıl soruyu ertelemeyin: Bu ürüne gerçekten ihtiyaç var mı?

• Yabancı yatırımcı onayı kalite belgesidir. Yanlış. Yabancı yatırımcıların da yanıldığı onlarca örnek var. Bir Silicon Valley fonu sana para verdi diye ürünün iyi değildir — çünkü o fon da bir anlatıya yatırım yaptı, gerçekliğe değil.

CB Insights verilerine göre startup’ların başarısız olmasının en yaygın ilk beş nedeni arasında ‘ihtiyaç duyulmayan ürün geliştirmek’ açık ara birinci sırada. Değerleme almış olmak bu listeyi değiştirmiyor.

Value over Valuation: Somut adımlar

IBPF 2026’nın teması boşuna gündemin merkezine oturdu. ‘Değer mi, değerleme mi?’ sorusu soyut bir felsefi tartışma değil, her girişimcinin her haftaki kararlarında somutlaşması gereken bir rehber ilke. Peki bu ilkeyi pratiğe dökmek ne demek?

• Yatırımcıya gitmeden önce bir kullanıcına sor. Şu soruyu sor: ‘Bu ürün olmadan hayatın nasıl olurdu?’ Eğer cevap ‘pek fark etmezdi’ ise, değerleme görüşmesini ertele.

• Büyüme metriği olarak kullanıcı sayısını değil bağlılığı ölç. Uygulamayı kaç kişi indirdi değil, kaç kişi 30 gün sonra hâlâ açıyor,  bunu bil.

• Şirket tanıtımına değerlemeyle başlama. ‘X milyar dolar değerindeyiz’ yerine ‘X kişinin şu sorununu şöyle çözüyoruz’ de. İlki seni büyük gösterir, ikincisi seni güvenilir yapar.

• Gerçek kârlılık yolunu en baştan çiz. Yatırım almadan önce ‘bu model kâra nasıl geçer?’ sorusunu cevapla. ‘Sonra büyüyünce çözülür’ cevabı artık kabul görmüyor,  ne yatırımcıdan ne piyasadan.

• Çıkış (exit) hedefleyebilirsin,  fakat  gerçek iş kur. Satın alınmak veya halka arz meşru hedefler. Ama bunlara giden yol, değerleme şişirip alıcı bulmaktan değil, gerçek değer yaratıp talep çekmekten geçiyor.

• Başarısızlıktan öğren, saklamaktan değil. Türkiye’de hâlâ başarısız olan girişimden utanılıyor. Oysa Silicon Valley kültürünün en değerli unsuru bu değil mi: başarısızlığı deneyim olarak kabul etmek. Kapanan her startup’ın hikayesi, ekosisteme bırakılacak en değerli miras.

Türkiye’nin startup ekosistemi 2026 itibarıyla ciddi bir olgunlaşma sürecinde. Yapay zeka, SaaS, sağlık teknolojileri, savunma sanayii,  bu alanlar hem yatırım çekiyor hem de gerçek değer üretme potansiyeli taşıyor. Ama bu potansiyel, değerleme yarışıyla değil, gerçek çözümlerle hayata geçecek.

Türkiye’nin 8’inci unicorn’u büyük ihtimalle büyük değerleme peşinde koşmayan birinden çıkacak.

Sonuç: Yanlış soruyu sormayı bırakmak

Türk girişim ekosistemi son beş yılda çok şey öğrendi. Peak Games’in Zynga’ya satışı, Trendyol’un Alibaba yatırımı, Getir’in yükselişi ve ardından gelen sancılı yeniden yapılanma, bunların hepsi birer ders kitabı. Okuyup okumadığımız ise tartışmalı.

IBPF 2026’nın ‘Value over Valuation’ teması bir tesadüf değil. Ekosistemde bu soruyu soran insanların sayısı artıyor. Yatırımcılar daha seçici davranıyor — KPMG’nin raporu bunu açıkça gösteriyor: yabancı yatırımcılar daha az işlemle daha yüksek hacim yaratıyor. Yani para seçici akıyor. Hype’a değil, gerçeğe.

Girişimciler için mesaj açık: Değerleme, sonuç olabilir. Amaç olmamalı. ‘Kaç milyar dolar değerleniyorum?’ sorusu yerine ‘hangi sorunu daha iyi çözüyorum?’ sorusu önce gelmeli. Sırası değiştiğinde ne olduğunu artık biliyoruz.

Türkiye’nin 8’inci unicorn’u büyük ihtimalle büyük değerleme peşinde koşmayan birinden çıkacak. Sessizce ürün geliştiren, kullanıcısını dinleyen, pivot yapmak yerine derinleşen, yatırım almaktan çok kâr etmeye odaklanan biri. Ve o gün geldiğinde, ‘değerleme mi değer mi?’ tartışması kendiliğinden kapanmış olacak.

Türkiye’nin 8’inci unicorn’u kim olursa olsun, umuyoruz ki değerleme haberleri çıkmadan önce ‘hangi sorunu çözdüler?’ sorusunu soran birinin haberi çıkar. O gün Türk girişimcilik ekosistemi gerçekten olgunlaşmış olacak.

1960’ların sonunda Norveç Kuzey Denizi’nde petrol keşfettiğinde ülke bir anda ekonomik bir ilerleme yakaladı. Birçok ülke olsa hemen dev projelere, gösterişli yatırımlara ve kontrolsüz harcamalara girişirdi. Norveç ise tam tersini yaptı. Devlet, petrol gelirlerinin ekonomiyi şişirip kontrolden çıkarmasını istemedi. Çünkü ani zenginlik bazen ülkeyi güçlendirmek yerine ekonomik obeziteye sürükleyebiliyor. Tam da bu yüzden önce sakin olalım diyerek gelirleri doğrudan harcamak yerine uzun vadeli plan yapmaya başladılar.

Fonun resmi adı Devlet Emeklilik Fonu Küresel olarak geçiyor ve asıl amacı petrol bittiğinde Norveç halkının refahının düşmemesini sağlamak. Bugün fonda biriken para o kadar büyük ki Norveç’teki her bir vatandaş kağıt üzerinde birer milyoner sayılıyor. Siyasetçilerin bu paraya canı istediği gibi dokunma şansı yok çünkü çok katı harcama kuralları bulunuyor. Fonun sadece getirisiyle devlet bütçesindeki bazı açıklar kapatılıyor ama ana paraya asla el sürülmüyor. Böylece bugün doğan bir Norveçli bebek aslında doğuştan dev bir servetin ortağı olarak hayata gözlerini açıyor. Bu vizyon sayesinde ülke sadece bugünü değil önümüzdeki yüzyılları bile garanti altına almış durumda.

Norveç bu parayı yastık altında saklamak yerine Apple’dan Microsoft’a kadar dünya üzerindeki binlerce şirkete yatırım yapıyor. Dünyadaki tüm halka açık şirketlerin yaklaşık yüzde bir buçuk kadarı doğrudan bu fona ait. Yani siz internette gezindiğinizde veya bir kahve içtiğinizde aslında farkında olmadan Norveç halkına para kazandırıyor olabilirsiniz. Gayrimenkulden hisse senetlerine kadar çok geniş bir yelpazede yatırım yaptıkları için riskleri de minimuma indiriyorlar. Tek bir sektöre bağlı kalmadıkları için dünya ekonomisi sarsılsa bile fon bir şekilde ayakta kalmayı başarıyor.

Paranın büyüklüğü kadar bu paranın nereden geldiği ve nereye gittiği de Norveçliler için büyük önem taşıyor. Fonun bünyesinde çalışan özel bir etik konseyi her yatırımı kılı kırk yararak inceliyor. Çevreye zarar veren, silah üreten veya insan haklarını ihlal eden şirketler doğrudan kara listeye alınıyor. Eğer bir şirket etik standartlara uymazsa fon o şirketteki tüm hisselerini satıp ortaklıktan çekiliyor. Bu durum dünya çapındaki dev şirketlerin bile Norveç’in kara listesine girmemek için kendilerine çeki düzen vermesine neden olmakta.

Bu kadar büyük bir paranın olduğu yerde yolsuzluk olur mu diye düşünüyorsanız Norveç’te bu işler pek öyle yürümüyor. Fonun internet sitesine girdiğinizde hangi saniye ne kadar para kazanıldığını ve yatırımların durumunu anlık olarak takip edebiliyorsunuz. Gizli saklı hiçbir iş çevrilmediği için halkın yönetime ve fona olan güveni her zaman en üst seviyede kalıyor. Yöneticilerin maaşlarından yapılan hatalara kadar her detay kamuoyuyla dürüstçe paylaşılıyor. Haliyle de şeffaflık kültürü sayesinde fonun geleceği siyasi çekişmelerin veya kişisel çıkarların kurbanı olmaktan kurtuluyor. Demokrasinin ve dürüstlüğün bir ülkeyi nasıl zenginleştirebileceğinin en somut kanıtı diyebiliriz.

Norveç hükümetleri bu devasa kaynaktan canları her istediğinde istedikleri kadar para çekemiyor. Yıllık devlet bütçesine sadece fonun beklenen gerçek getirisini yani yaklaşık yüzde üçlük kısmını aktarma izinleri bulunuyor. Bu katı kural ekonominin aşırı ısınmasını engellerken aynı zamanda ana paranın sonsuza kadar korunmasını sağlıyor. Seçim dönemlerinde halka şirin görünmek için bol keseden harcama yapmanın önüne bu şekilde geçiliyor. Disiplinli davranmak kısa vadede bazen sıkıcı olsa da uzun vadede ülkeyi her türlü küresel krizden koruyor.

Fon sadece borsadaki hisse senetleriyle yetinmeyip dünyanın en prestijli şehirlerindeki gayrimenkullere de devasa yatırımlar yapıyor. Londra’daki ünlü Oxford Street veya Paris’teki Champs Elysees gibi yerlerde birçok binanın gizli sahibi aslında Norveç halkı. Bu sayede dünyanın en pahalı dükkanlarından her ay düzenli ve yüksek kira geliri elde ediliyor. Gayrimenkul yatırımları hisse senedi piyasalarındaki ani dalgalanmalara karşı güvenli bir liman görevi görüyor. Elinizde dünyanın en değerli noktalarından somut tapular olması yatırımcı psikolojisini her zaman rahatlatan bir unsur. Norveçliler bu stratejiyle küresel emlak piyasasının da en büyük ve en sözü geçen oyuncularından biri haline geldi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın daha önce duyurduğu takvim doğrultusunda, yaklaşık 17,7 milyon emeklinin hesaplarına paralar yatırılmaya başlandı. 17 Mayıs itibarıyla başlayan bu yoğun ödeme süreci, hak sahiplerinin tahsis numaralarına göre kademeli olarak 22 Mayıs’a kadar kesintisiz devam edecek.

Süreçte en büyük paya sahip olan SSK emeklileri, paralarını normal maaş alma günlerine göre farklı tarihlerde çekebilecek. Maaş günleri ayın 17’si ile 22’si arasına denk gelen SSK’lılar, hem aylıklarını hem de bayram ikramiyelerini her zamanki günlerinde hesaplarında görecekler. Buna karşın, normal şartlarda maaşlarını 23 veya 24 Mayıs’ta alan kişilere 21 Mayıs günü, 25 veya 26 Mayıs’ta alanlara ise 22 Mayıs günü toplu ödeme gerçekleştirilecek.

Bağ-Kur kapsamında olan esnaf ve çiftçi emeklileri için de benzer bir kademeli geçiş planı uygulanıyor. Normal aylık ödeme dönemi ayın 25’i ve 26’sı olan Bağ-Kur’lular, ikramiyelerine 21 Mayıs tarihinde kavuşacak. Cüzdanlarını rahatlatacak bu ödemeyi ayın 27’si ve 28’inde bekleyen hak sahiplerinin hesaplarına ise paraları 22 Mayıs günü aktarılmış olacak.

Bayram desteğinden yalnızca standart emekliler değil, çok geniş bir kitle yararlanıyor. Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan yaşlılık, malullük ya da vazife malullüğü aylığı alanların yanı sıra dul ve yetim maaşı bağlanan hak sahipleri ile sürekli iş göremezlik geliri elde edenler de bu ödemeden faydalanıyor. Ayrıca şehit yakınları, gaziler, muharip gaziler, güvenlik korucuları, ülkeyi gururlandıran şampiyon sporcular ve terör mağduru sivil vatandaşlar ile onların yasal varisleri de bayram öncesi bu nakdi destekten tam olarak yararlanabilecek.

Patronlar Dünyası’nda yer alan habere göre; Gebze’de konumlanan 4 ayrı üretim tesisinde toplamda 2 bin 200 kişiye istihdam sağlayan sanayi devi, ayrılık sürecinde çalışanlarını mağdur etmeyecek büyük bir adıma imza atıyor. Fabrika yönetiminin aldığı karara göre, işine son verilecek her bir personele yasal olarak hak ettikleri kıdem ve ihbar tazminatlarına ek olarak, güncel son maaşları üzerinden tam 12 brüt maaş tutarında kapanış ikramiyesi verilecek.

Otomotiv sektörünün yedek parça tedarikinde lider konumda bulunan firmanın Türkiye’deki operasyonlarını durdurma kararının arkasında, son dönemde hızla yükselen üretim ve işletme maliyetleri yer alıyor. Alınan bu radikal karar, geçtiğimiz günlerde fabrikalarda görev yapan işçilere resmi olarak tebliğ edildi. Aniden kapıya kilit vurmak yerine daha sağlıklı bir geçiş süreci planlayan şirket, kapanışı bölümler halinde ve kademeli olarak gerçekleştirecek. Sektördeki faaliyetlerin tamamen sonlandırılmasının ve tasfiye işlemlerinin bitişinin 2028 yılının ilk altı aylık dönemini bulması öngörülüyor. Her üretim bandı veya bölüm kapandıkça, o birimde çalışan işçilerin tüm hak edişleri ve veda ikramiyeleri hesaplarına aktarılacak.

Türkiye’deki serüvenine 1999 yılında başlayan küresel marka, Gebze bölgesindeki dev tesislerinde direksiyon simidi, emniyet kemeri ve hava yastığı gibi hayati güvenlik ekipmanlarının üretimini yapıyordu. Tesisler, Türkiye’nin önde gelen otomotiv devleri Ford Otosan, Hyundai, TOFAŞ, Mercedes-Benz ve BMC gibi markaların en önemli parça sağlayıcısı konumundaydı. İç piyasanın yanı sıra başta Avrupa ve Güney Amerika kıtaları olmak üzere çok sayıda ülkeye de yoğun ihraç ürünleri gönderiliyordu. Bu büyük üretim ağını tamamen sonlandırmanın ve Türkiye’den çekilmenin şirkete toplam maliyetinin ise yaklaşık 142 milyon doları bulacağı hesaplanıyor.

Kargaşa rahatsız edici, ama kargaşa aynı zamanda dengeleri yeniden kurar. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol dünya tüketiminin yaklaşık yüzde yirmisini oluşturuyor. Her gün 17-20 milyon varil bu dar su yolundan geçiyor. Bu yolun tıkanması enerji fiyatlarını, nakliye maliyetlerini, sigorta primlerini domino taşı gibi etkiliyor. Ama şunu da söylemek lazım: Her büyük jeopolitik kırılma, bir önceki dönemin kazananlarını geride bırakıp yeni fırsatlar yaratır. 2008 krizi de öyleydi, pandemi de öyleydi. Şimdi de öyle olacak.

Hürmüz’deki gelişmeler Türk girişimcisini doğrudan etkiler mi?

Hem evet hem hayır. Enerji maliyetleri yükseldiğinde üretim maliyetleri artar, bu herkesi etkiler. Enerjiden gübre fiyatlarına, lojistikten sigorta maliyetlerine kadar tüm alanları etkileyen bu dar hat, küresel enflasyonda da yükselişe yol açıyor. Ama Türkiye’nin coğrafi konumu burada kritik bir avantaja dönüşüyor. Hürmüz’de sorun olduğunda Avrupa ile Orta Doğu arasındaki kara ve demir yolu güzergâhlarına talep artıyor. Türkiye bu güzergâhların tam ortasında. Bu bir risk değil, doğru okunursa ciddi bir fırsat.

Çok katmanlı bir soru bu. Çin, ABD askeri operasyonunun başlamasından sonra İran’dan en az 11 milyon varil ham petrol aldı ve bu petrolün tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden sevk edildi. Yani Çin, kriz ortamında bile tedarik zincirini ayakta tutmayı başarıyor. Çin malları Hürmüz yerine alternatif güzergâhlara yöneldiğinde — Orta Asya koridoru, Türkiye üzerinden kara yolu — hem lojistik maliyetler artıyor hem de Türkiye bu akışın içinde daha aktif bir oyuncu haline geliyor. Girişimci için soru şu: Bu değişen akışta ben neredeyim? Pasif bir izleyici mi, yoksa aktif bir aktör mü?

‘Kontrollü kaos’ diye bir kavram gündemde. Girişimci bu belirsizliği nasıl yönetmeli?

Modern piyasalarda bazen fiziksel krizden çok beklenti krizi daha yıkıcıdır. Bu tespit girişimcilik açısından da geçerli. Belirsizlik ortamında en büyük hata hareketsiz kalmaktır. İkinci büyük hata ise panikle yanlış yöne koşmaktır. Doğru yaklaşım senaryoları önceden hazırlamak — ‘Hürmüz tamamen kapanırsa’, ‘kısmen kapanırsa’, ‘gerilim azalırsa’ — ve her senaryoda ne yapacağını bilmektir. Girişimci esnekliği tam da bu: Koşullara göre değil, senaryolara göre hareket etmek.

Kesinlikle evet, ama bu avantaj kendiliğinden gelmez. Küresel ekonomideki belirsizlik ortamı devam ederken Türkiye yatırımlar açısından güçlü bir vizyon ortaya koyuyor. İhracatçı firmalara yönelik vergi avantajları, start-up ekosistemi teşvikleri, finansmana erişim kolaylıkları bunların hepsi somut adımlar. Ama bunların ötesinde Türkiye’nin jeopolitik konumu belki tarihinin en kritik noktasında. Doğu ile Batı arasında köprü olmak artık klişe bir söylem değil, gerçek bir ticari değer. Bunu fırsata çevirecek girişimci kazanacak.

Siz hem akademisyen hem de sektörün içindesiniz. Bu iki perspektif bir araya gelince ne görüyorsunuz?

Akademi size ‘ne olduğunu’ gösterir, saha size ‘nasıl çalıştığını’ öğretir. Şu an her ikisi de aynı şeyi söylüyor: Tedarik zincirleri kalıcı olarak değişiyor. Pandemiyle başlayan ‘yakın kaynak’ trendi, jeopolitik gerilimle ivme kazandı. Firmalar artık ‘en ucuz tedarikçi’ yerine ‘en güvenilir tedarikçi’ arıyor. Türkiye’deki girişimci bunu fırsata çevirebilir — eğer güvenilirliği, hızı ve esnekliği ön plana çıkaran bir model kurabilirse. Fiyat savaşına girmeye gerek yok; güvenilirlik savaşını kazanmak yeterli.

Aksine, onlar için en iyi dönem bu. Köklü şirketler değişime direnir çünkü kaybedecekleri çok şey var. Genç girişimcinin ise kaybedecek bir alışkanlığı yok. Start-up ekosistemine yönelik teşvikler, dijital şirket uygulamaları ve finansmana erişimi kolaylaştıran düzenlemeler özellikle genç girişimcilerin önünü açıyor. Üstüne bir de jeopolitik kargaşanın yarattığı boşlukları eklerseniz — yeni lojistik güzergâhlar, değişen tedarik zincirleri, yeniden şekillenen pazar yapıları — ortada çok sayıda doldurulmamış alan var. Fırsatı görmek için önce korkuyu bir kenara bırakmak gerekiyor.

Son olarak: Tüm bu tablodan çıkan tek bir mesaj verseydiniz, ne olurdu?

Şu: Belirsizlik ortadan kalkmayacak. Bu dönemin geçeceğini bekleyenler büyük ihtimalle bir sonraki kargaşanın içinde de beklemeye devam edecek. Kazananlar belirsizliği kötü bir haber olarak değil, yeniden konumlanma fırsatı olarak okuyanlar olacak. Türk girişimcisinin tarihsel olarak bu becerisi var. Şimdi onu bilinçli ve stratejik biçimde kullanma zamanı.

Setaş Global Makine Genel Müdürü olan Dr. Mustafa Çağa, girişimcilik alanında akademik çalışmalar yürüten bağımsız bir araştırmacıdır. Dönüşümcü liderlik, kurumsal girişimcilik ve ekip davranışları üzerine yayımlanmış çalışmaları bulunan Çağa Onedio’da girişimcilik üzerine köşe yazıları yazmaktadır.

1965 yılında kurulan, bünyesinde iki büyük üretim fabrikası barındıran ve ürettiği ürünleri dünyanın 24 farklı ülkesine ihraç eden BBX Baby Kids Tekstil, yaşadığı nakit sıkışıklığı ve mali zorluklar nedeniyle konkordato başvurusunda bulundu. Talebi değerlendiren Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, şirketin faaliyetlerinin kesintiye uğramaması ve borçlarını yapılandırabilmesi amacıyla 13 Mayıs 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 3 aylık geçici mühlet kararı verdi. Bu kararla birlikte, küresel pazarda güçlü bir yere sahip olan firmanın nakit akışını dengelemek adına bu süreçte alacaklılarına ödeme yapmaması öngörülüyor.

Mahkemenin aldığı geniş kapsamlı tedbir kararları uyarınca, geçici mühlet süresince kamu alacakları da dahil olmak üzere BBX Baby Kids Tekstil aleyhine hiçbir yeni icra takibi başlatılamayacak. Daha önceden şirket hakkında açılmış olan mevcut tüm takipler durdurulurken, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları da uygulamadan kaldırıldı. Rehinle güvence altına alınmış alacaklar için yasal takip başlatılmasına imkan tanınsa da bu süreçte rehinli malların satışı yapılamayacak ve muhafaza tedbiri alınamayacak. Ayrıca, firmanın piyasaya sürdüğü çeklerin bankalara ibraz edilmesi durumunda, karşılığı olmasa bile üzerlerine ‘karşılıksızdır’ ibaresi yerine ‘konkordato tedbiri’ şerhi işlenecek.

Şirketin mali durumunu düzeltip düzeltemeyeceğini incelemek ve tüm ticari faaliyetlerini yakından denetlemek amacıyla mahkeme tarafından uzman bir heyet görevlendirildi. Alacaklı sayısı ve borç miktarı göz önünde bulundurularak; hukukçu Hakan Yıldız ile bağımsız denetçiler Atilla Aksu ve Zekiye Bilen geçici konkordato komiseri kurulu olarak atandı.

Öte yandan yasal süreç uyarınca, BBX Baby Kids Tekstil’den alacağı bulunan kişiler ve kurumlar ilan tarihinden itibaren 7 gün içinde mahkemeye dilekçe vererek karara itiraz edebilecek. Alacaklılar, şirketin konkordatoya ihtiyacı olmadığını gösteren delilleri sunarak mahkemeden bu talebin reddedilmesini isteyebilecek.

Kayyım kontrolündeki Nokta Bornova Gayrimenkul Geliştirme bünyesinde bulunan dev tesis, ticari ve iktisadi bütünlük kapsamında yeni yatırımcısını bekliyor. Fon tarafından hazırlanan satış ilanına göre, devasa kompleks için belirlenen toplam muhammen bedel 1 milyar 700 milyon TL oldu. Bu büyük ölçekli ihaleye dahil olmak isteyen yerli veya yabancı yatırımcıların, 170 milyon 20 bin TL tutarındaki teminat bedelini ilgili kuruma yatırması gerekiyor.

Satış süreci, şeffaflık ilkesi gereği kapalı zarf usulüyle başlayıp ardından canlı açık artırma ile devam edecek şekilde planlandı. Yatırımcıların resmi tekliflerini en geç 16 Haziran 2026 günü saat 16:00’ya kadar Satış Komisyonu’na ulaştırması zorunlu tutuldu. Büyük ihale ise ertesi gün, yani 17 Haziran 2026 saat 14:00’te TMSF’nin İstanbul Esentepe’deki merkez binasında gerçekleştirilecek. Eğer ilk aşamada gelen teklifler beklenen değerin altında kalırsa, Fon Kurulu kararıyla pazarlık aşamasına geçilecek ve bu süreç de 19 Haziran 2026’da neticelendirilecek.

İlgilenen yatırımcı grupları için tesisin kapıları 20 Mayıs ile 15 Haziran 2026 tarihleri arasında açık tutulacak; bu süreçte bilgi odası aracılığıyla tüm detaylı verilere erişim sağlanabilecek. İhaleyi kazanan şanslı tarafın, belirlenen satış bedelinin yanı sıra yüzde 20 oranındaki Katma Değer Vergisi’ni (KDV) peşin olarak ödemesi gerekecek. 145 ayrı taşınmazın yanı sıra merkezin tüm işletme haklarını da kapsayan bu satış, bölgedeki ticari dengeler açısından kritik bir viraj olarak değerlendiriliyor.

Emekli maaşına bloke uygulanmasıyla ilgili davada İstinaf Mahkemesi emsal niteliğinde bir karara imza attı. Mahkeme, kredi borçlarının tahsili kapsamında emekli maaşına bloke konulmasının mümkün olduğuna hükmetti. Böylece bankaların, belirli şartlar altında emekli maaşının tamamına bloke koyabilmesinin önü açılmış oldu. Verilen kararın kesin nitelik taşıdığı belirtildi.

Ekonomim’in haberine göre, emekli bir vatandaş çektiği bireysel kredi nedeniyle maaşından yapılan kesintiler sonucu 2015 yılında borcunu tamamen kapattı. Ancak 2016 yılında, yetkilisi olduğu şirketin kullandığı ticari kredi gerekçe gösterilerek emekli maaşının tamamına yeniden bloke uygulanmaya devam edildi. Emeklinin 2018 yılında yaptığı başvurunun ardından kesinti işlemi durdurulurken, maaşı bir süre yeniden hesabına yatırıldı.

Meseleyi yargıya taşıyan emekli vatandaş, maaşından yasal olarak en fazla dörtte bir oranında kesinti yapılabileceğini savunarak bugüne kadar yapılan tüm kesintilerin iadesini talep etti.

Davalı banka ise söz konusu borcun bireysel tüketici kredisi değil ticari kredi kapsamında değerlendirildiğini öne sürdü. Banka savunmasında, emeklinin imzaladığı sözleşmeyle birlikte bankadaki tüm alacakları, mevduat hesapları ve emekli maaşı üzerinde mahsup, takas ve bloke yetkisini kuruma verdiğini belirtti.

Dosyayı inceleyen Adana 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, bilirkişi raporunu da dikkate alarak emekli vatandaşın talebini haklı buldu. Mahkeme, maaştan yapılan kesintilerin davacıya geri ödenmesine karar verdi.

Banka, yerel mahkemenin verdiği karara itiraz ederek dosyayı İstinaf Mahkemesi’ne taşıdı. İtiraz dilekçesinde, ilgili kredi borcuna ilişkin icra takibinin 2016 yılında başlatıldığı hatırlatıldı. Banka ayrıca emeklinin, kurum nezdindeki tüm alacakları, mevduat hesapları ve emekli maaşı üzerinde mahsup, takas ve bloke işlemi yapılabilmesi konusunda sözleşmeyle açık yetki verdiğini savunarak ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasını talep etti.

Dosyayı değerlendiren Adana Bölge Adliye Mahkemesi ise emekli maaşının bankadaki hesaba yatırıldığını ve bankanın da sözleşme hükümlerine dayanarak bu hesaptaki tutarı kredi borçlarına mahsup ettiğini vurguladı.

Mahkemenin kararında, emekli maaşına doğrudan bloke uygulanabileceğine işaret edilerek şu değerlendirmelere yer verildi:

“Müşterinin bankadaki mevduat hesabından ayrıca ihbara gerek olmaksızın mahsup işlemi yapılabileceğinin düzenlendiği, davacının da kredi taksitlerinin emekli maaşı hesabı dahil tüm hesaplarından tahsil edilmesine yönelik talimat verdiğinin görüldüğü anlaşılmıştır. Hesap hareketleri incelendiğinde kesintilerin bu talimata uygun şekilde yapıldığı tespit edilmiştir. Bu nedenle ticari krediye ilişkin kesintilerin genel kredi sözleşmesine, bireysel krediye ilişkin kesintilerin ise bireysel kredi sözleşmesi hükümlerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır.”

Gazeteci Porter, İstanbul ve İngiltere’nin en çok bilinen marketleri üzerinden 19 temel gıda maddesini içeren benzer birer alışveriş listesi hazırladı. Yapılan detaylı inceleme sonucunda, Birleşik Krallık’ta 44,53 sterline dolan sepetin İstanbul’da 4.425,18 TL’ye, yani güncel kurla yaklaşık 71,99 sterline mal olduğu saptandı. Bu veriler, Türkiye’deki tüketicinin aynı ürün grubu için İngiltere’deki bir tüketiciye kıyasla sterlin bazında yüzde 60’tan fazla ek ödeme yapmak zorunda kaldığını gösteriyor.

Karşılaştırmalı listede yer alan bazı kalemler arasındaki fiyat dengesizliği dikkat çekici seviyelere ulaşıyor. Türkiye’de özellikle kırmızı et ve hazır kahve fiyatları, İngiltere’deki örneklerini geride bırakarak sepetin toplam maliyetini artıran ana faktörler olarak öne çıkıyor. Zeytinyağı gibi ürünler her iki ülkede benzer fiyat seviyelerinde seyrederken, süt, yumurta ve soğan gibi kısıtlı sayıdaki kalem Türkiye’de daha uygun fiyatlı kalsa da bu durum genel faturadaki artışı baskılamaya yetmiyor.

Araştırmanın sonuç bölümünde, gıda fiyatlarındaki artışın yanı sıra iki ülke arasındaki asgari ücret makasına da değiniliyor. Birleşik Krallık’ta 21 yaş üstü bir çalışanın haftalık brüt kazancı yaklaşık 444,85 sterlin seviyesinde bulunurken, Türkiye’de aylık brüt asgari ücretin 33.030 TL (yaklaşık 537,88 sterlin) olması, reel alım gücü arasındaki derin farkı belgeliyor. Porter, Birleşik Krallık’taki hayat pahalılığı krizine rağmen Türkiye’deki enflasyonun temel yaşam maliyetlerini halkın kazanç seviyesinin çok ötesine taşıdığını vurguluyor.